Bảo hiểm thất nghiệp - Điểm tựa an sinh, góp phần bảo vệ quyền lợi và tạo cơ hội việc làm bền vững cho người lao động

Phó Cục trưởng Cục Việc làm, Bộ Nội vụ Nguyễn Khánh Long hướng dẫn triển khai Thông tư số 17/2026/TT-BNV của Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành đơn giá dịch vụ sự nghiệp công sử dụng Quỹ bảo BHTN.

1. Chính sách nhân văn, điểm tựa vững chắc cho người lao động

Việc làm và thu nhập là những yếu tố quan trọng bảo đảm cuộc sống của người lao động. Tuy nhiên, những biến động của thị trường đều có thể dẫn đến tình trạng cắt giảm lao động, mất việc làm. Đối với người lao động, thất nghiệp không chỉ đồng nghĩa với việc mất nguồn thu nhập thường xuyên mà còn kéo theo nhiều hệ lụy khác. Đặc biệt, đối với những người lao động có hoàn cảnh khó khăn, tuổi nghề cao hoặc kỹ năng chuyên môn chưa đáp ứng được yêu cầu mới, việc tìm kiếm một công việc phù hợp càng trở nên khó khăn.

Chính vì vậy, BHTN ra đời mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Chính sách được xây dựng trên nguyên tắc đóng - hưởng, chia sẻ rủi ro giữa những người tham gia và góp phần bảo đảm an sinh xã hội, chính sách không chỉ giải quyết khó khăn trước mắt mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là giúp người lao động sớm quay trở lại thị trường lao động.

2. Bước tiến trong bảo đảm an sinh xã hội

Triển khai chính sách BHTN thời gian qua cho thấy vai trò ngày càng quan trọng đối với đời sống người lao động. Thông qua việc giải quyết chế độ trợ cấp thất nghiệp, tư vấn và giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề, hàng triệu lượt người lao động đã vượt qua giai đoạn khó khăn khi mất việc làm. Đặc biệt, trong những thời điểm nền kinh tế gặp nhiều biến động, chính sách BHTN đã phát huy vai trò là công cụ hỗ trợ an sinh, góp phần hạn chế những tác động tiêu cực của thất nghiệp đối với đời sống người dân.

Luật Việc làm năm 2025 đã bổ sung và điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng liên quan đến chính sách BHTN. Những thay đổi này hướng tới mở rộng diện bao phủ, tăng cường bảo vệ người lao động và nâng cao hiệu quả quản lý, tổ chức thực hiện chính sách. Bên cạnh đó, việc tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu về người lao động, BHTN và thông tin thị trường lao động cũng tạo cơ sở để nâng cao chất lượng quản lý, giảm thủ tục hành chính và hỗ trợ người lao động tiếp cận chính sách thuận lợi hơn. Những đổi mới này cho thấy chính sách BHTN đã chủ động hơn trong phòng ngừa rủi ro, duy trì việc làm và hỗ trợ người lao động thích ứng với thị trường lao động nhiều thay đổi.

3. Những hạn chế để chính sách thực sự đi vào cuộc sống

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện chính sách BHTN còn những khó khăn, hạn chế cần được nhìn nhận một cách khách quan. Trước hết, độ bao phủ BHTN chưa thực sự rộng khắp. Một bộ phận lớn người lao động đang làm việc trong khu vực phi chính thức, lao động tự do, lao động thời vụ chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ với các cơ chế bảo vệ khi mất việc làm. Đây là nhóm lao động thường có thu nhập không ổn định và dễ bị tổn thương khi thị trường lao động biến động.

Bên cạnh đó, nhận thức của một bộ phận người lao động và người sử dụng lao động về quyền, nghĩa vụ tham gia BHTN chưa đầy đủ, còn tình trạng chậm đóng, trốn đóng hoặc đóng không đúng mức quy định, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động. Một vấn đề khác cần quan tâm là hiệu quả hỗ trợ học nghề và giới thiệu việc làm. Trên thực tế, không phải người lao động nào sau khi hưởng trợ cấp thất nghiệp cũng nhanh chóng tìm được công việc mới... Điều đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề, bảo đảm các hoạt động này thực sự gắn với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và xu hướng phát triển của nền kinh tế. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ tuy đã có chuyển biến tích cực, nhưng cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm người lao động ở mọi lứa tuổi, trình độ đều có thể tiếp cận thuận lợi.

4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách

Một là, tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về BHTN, kịp thời phát hiện những quy định chưa phù hợp thực tiễn để điều chỉnh, bổ sung, bảo đảm hài hòa quyền lợi của người lao động, người sử dụng lao động và sự an toàn, bền vững của Quỹ BHTN.

Hai là, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền thông qua báo chí, truyền hình, mạng xã hội, các hội nghị, hội thảo và hoạt động trực tiếp tại doanh nghiệp, khu công nghiệp, khu chế xuất với nội dung dễ hiểu, dễ tiếp cận, tập trung vào quyền lợi, nghĩa vụ, điều kiện hưởng và quy trình giải quyết chế độ BHTN. Chú trọng tuyên truyền đến những nhóm lao động dễ bị tổn thương, người lao động ở khu vực phi chính thức và những người chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ thông tin.

Ba là, người sử dụng lao động cần thực hiện nghiêm nghĩa vụ tham gia và đóng BHTN đầy đủ, đúng thời hạn cho người lao động thuộc đối tượng theo quy định. Cần công khai, minh bạch thông tin quá trình đóng bảo hiểm, không để ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người lao động. Các cơ quan quản lý cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm những hành vi vi phạm về BHTN.

Bốn là, đổi mới hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ đào tạo nghề. Đây là giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi mục tiêu cuối cùng của chính sách không chỉ là hỗ trợ người lao động có thu nhập trong thời gian thất nghiệp mà còn giúp họ tìm được việc làm mới, ổn định cuộc sống. Các trung tâm dịch vụ việc làm chủ động phối hợp với doanh nghiệp để nắm bắt nhu cầu tuyển dụng, tổ chức các phiên giao dịch việc làm, kết nối cung - cầu lao động và tư vấn định hướng nghề nghiệp phù hợp, hoạt động đào tạo nghề cần gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Năm là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và giải quyết chế độ bảo hiểm thất nghiệp. Kết nối, liên thông cơ sở dữ liệu giữa các cơ quan, giúp quản lý chính xác quá trình tham gia bảo hiểm, hạn chế sai sót, giảm thời gian xử lý hồ sơ và tạo thuận lợi cho người lao động. Tiếp tục phát triển các dịch vụ công trực tuyến, hướng dẫn sử dụng các nền tảng số, đồng thời duy trì các hình thức hỗ trợ trực tiếp đối với những người chưa thành thạo công nghệ.

Sáu là, nâng cao ý thức tự bảo vệ quyền lợi của người lao động. Người lao động cần chủ động tìm hiểu các quy định pháp luật, kiểm tra quá trình tham gia BHTN, kịp thời phản ánh những sai sót và thực hiện đầy đủ các thủ tục khi phát sinh quyền hưởng chế độ. Bên cạnh đó, cần tích cực học tập, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề để chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động.

Trong tiến trình phát triển đất nước, bảo đảm an sinh xã hội luôn là nhiệm vụ quan trọng, thể hiện bản chất nhân văn và mục tiêu phát triển vì con người, biểu hiện sinh động của tinh thần tương thân tương ái, trách nhiệm cộng đồng và sự quan tâm của Nhà nước đối với người lao động. BHTN chính là một trong những chính sách cụ thể hóa mục tiêu đó. Chính sách không chỉ chia sẻ khó khăn với người lao động khi mất việc làm mà còn góp phần duy trì ổn định quan hệ lao động, hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình cơ cấu lại sản xuất và thúc đẩy sự vận hành lành mạnh của thị trường lao động, góp phần bảo vệ người lao động, củng cố niềm tin xã hội và tạo nền tảng cho phát triển bền vững. Khi chính sách được thực hiện đồng bộ, công bằng, minh bạch và hiệu quả, BHTN sẽ thực sự trở thành điểm tựa an sinh, giúp người lao động vững tin vượt qua khó khăn, chủ động thích ứng với những biến động của thị trường lao động và hướng tới tương lai ổn định./.

Hà Hoàng