Phát huy vai trò của thanh niên trong chuyển đổi số ngành giáo dục, đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay

Từ khóa: chuyển đổi số; giáo dục, đào tạo; học viện, trường sĩ quan quân đội; thanh niên;

Abstract: This article focuses on clarifying the role of youth in digital transformation, while evaluating both the achievements and limitations in leveraging this role within military academies and officer schools. Based on this assessment, the article proposes several solutions designed to unlock the potential of young people, enhance their capabilities, and create an environment where they can exercise their intellect, sense of responsibility, and aspiration to contribute thereby helping to improve the quality of education and training and to develop military educational institutions capable of meeting the demands of the digital era.

Key words: digital transformation; education and training; military academies and officer schools; youth.

1. Mở đầu

Chuyển đổi số (CĐS) ở các học viện, trường sĩ quan (HV, TSQ) quân đội không chỉ là yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học, mà còn là giải pháp quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trong mục tiêu tổng thể đó, thanh niên với ưu thế về sức trẻ, tri thức, khả năng tiếp cận và làm chủ khoa học, công nghệ có vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là lực lượng xung kích, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia kiến tạo môi trường giáo dục số trong các nhà trường quân đội. Trước yêu cầu ngày càng cao của CĐS, việc phát huy vai trò của thanh niên ở một số HV, TSQ vẫn còn một số hạn chế, như nhận thức, năng lực số, tinh thần chủ động, sáng tạo và khả năng ứng dụng công nghệ vào thực tiễn giáo dục, đào tạo chưa đồng đều. Vì vậy, phát huy vai trò của thanh niên trong CĐS ngành giáo dục, đào tạo ở các HV, TSQ quân đội hiện nay có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, xây dựng các nhà trường quân đội thông minh, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

2. Nội dung

2.1. Vai trò của thanh niên trong chuyển đổi số ngành giáo dục, đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay

Chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo là quá trình ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và các nền tảng công nghệ hiện đại vào hoạt động quản lý, giảng dạy, học tập, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học, nhằm đổi mới phương thức tổ chức, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, đào tạo. Ở các HV, TSQ quân đội, CĐS không đơn thuần là việc số hóa tài liệu hay sử dụng các thiết bị công nghệ trong giảng dạy, mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động giáo dục, đào tạo theo hướng hiện đại, thông minh, linh hoạt, gắn với yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại. Quá trình đó đòi hỏi sự tham gia tích cực của mọi tổ chức, lực lượng, trong đó thanh niên giữ vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng.

Thanh niên ở các HV, TSQ quân đội là lực lượng trẻ, có ưu thế về sức khỏe, trình độ học vấn, khả năng tiếp cận nhanh với tri thức mới và công nghệ hiện đại; đồng thời có tinh thần nhiệt huyết, năng động, sáng tạo, sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ khó khăn. Đây là những điều kiện thuận lợi để thanh niên trở thành lực lượng xung kích trong tiếp cận, ứng dụng và làm chủ thành tựu khoa học, công nghệ, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo. Vai trò đó được thể hiện trên một số phương diện cơ bản: thanh niên là lực lượng xung kích trong tuyên truyền, nâng cao nhận thức và lan tỏa tinh thần CĐS. Thông qua các hoạt động của tổ chức Đoàn, phong trào thanh niên, diễn đàn khoa học, hội thi sáng tạo và các mô hình ứng dụng công nghệ, thanh niên có thể tạo sức lan tỏa, thúc đẩy tinh thần chủ động đổi mới, khắc phục tư tưởng ngại thay đổi, tâm lý trông chờ, ỷ lại vào công nghệ ở một bộ phận cán bộ, giảng viên, học viên.

Lực lượng trực tiếp tham gia ứng dụng, khai thác và làm chủ công nghệ số trong hoạt động giáo dục, đào tạo. Thông qua việc sử dụng các nền tảng dạy học trực tuyến, học liệu số, thư viện điện tử, hệ thống quản lý đào tạo, trí tuệ nhân tạo và các công cụ công nghệ hiện đại, thanh niên góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục. Lực lượng quan trọng trong nghiên cứu, sáng tạo và đề xuất các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số. Thông qua hoạt động nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, xây dựng phần mềm, số hóa tài liệu và phát triển các sản phẩm học liệu số, thanh niên không chỉ góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn của nhà trường mà còn trực tiếp tạo ra giá trị mới cho quá trình chuyển đổi số; xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, kỷ luật, an toàn trong các HV, TSQ quân đội.

2.2. Thực trạng phát huy vai trò của thanh niên trong chuyển đổi số ngành giáo dục, đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay

Những năm qua, quán triệt chủ trương của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về đẩy mạnh CĐS, các HV, TSQ quân đội đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai nhiều chủ trương, biện pháp nhằm phát huy vai trò của thanh niên trong đổi mới giáo dục, đào tạo. Nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng và tổ chức Đoàn đối với nhiệm vụ này từng bước được nâng lên. Các phong trào thi đua, hoạt động nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng học liệu số được tổ chức với nhiều hình thức phong phú, tạo môi trường thuận lợi để thanh niên phát huy tính năng động, sáng tạo. Đội ngũ giảng viên trẻ, học viên, đoàn viên, thanh niên đã tích cực tiếp cận, khai thác các nền tảng công nghệ số, ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Một bộ phận thanh niên đã chủ động nghiên cứu, đề xuất các sáng kiến, giải pháp công nghệ, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác các nguồn học liệu phục vụ giáo dục, đào tạo. Thanh niên chấp hành các quy định về bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ bí mật quân sự và xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh.

Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của thanh niên trong CĐS vẫn còn những hạn chế, như nhận thức và trách nhiệm của một số cấp ủy, chỉ huy, cán bộ, đoàn viên, thanh niên về vị trí, ý nghĩa và yêu cầu của CĐS chưa thật đầy đủ; ở một số nơi, việc lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện còn thiếu đồng bộ, chưa tạo được động lực mạnh mẽ để thanh niên phát huy tính chủ động, sáng tạo. Năng lực số, kỹ năng khai thác và làm chủ công nghệ của một bộ phận thanh niên chưa đáp ứng yêu cầu; việc ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học có lúc còn mang tính hình thức, chưa gắn chặt với đổi mới thực chất nội dung, phương pháp và chất lượng giáo dục, đào tạo. Hoạt động nghiên cứu, đề xuất sáng kiến, xây dựng học liệu số và các sản phẩm công nghệ phục vụ nhà trường chưa đồng đều; chưa có nhiều mô hình tiêu biểu được nhân rộng và phát huy hiệu quả bền vững.

2.3. Một số giải pháp phát huy vai trò của thanh niên trong chuyển đổi số ngành giáo dục, đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay

Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng về phát huy vai trò của thanh niên trong chuyển đổi số giáo dục, đào tạo.

Đây là giải pháp có ý nghĩa định hướng, tạo cơ sở thống nhất về nhận thức và hành động trong quá trình phát huy vai trò của thanh niên. Theo đó, CĐS là nhiệm vụ có tính chiến lược, lâu dài, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của các tổ chức, lực lượng, trong đó thanh niên vừa là đối tượng được giáo dục, bồi dưỡng, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia và thúc đẩy quá trình thực hiện. Vì vậy, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần nhận thức đầy đủ vị trí, tiềm năng và thế mạnh của thanh niên; khắc phục tư tưởng xem CĐS chỉ là nhiệm vụ của cơ quan công nghệ thông tin hoặc một số cá nhân có chuyên môn. Trên cơ sở đó, cụ thể hóa chủ trương, nghị quyết, kế hoạch CĐS thành mục tiêu, chỉ tiêu và nhiệm vụ phù hợp với đặc điểm từng cơ quan, đơn vị, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả phát huy vai trò thanh niên.

Cơ quan chức năng, nhất là cơ quan chính trị, cần phối hợp chặt chẽ với tổ chức Đoàn đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về ý nghĩa, yêu cầu và những cơ hội, thách thức của CĐS; làm rõ trách nhiệm của tuổi trẻ trong đổi mới giáo dục, đào tạo, xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại. Nội dung tuyên truyền cần gắn với nhiệm vụ chuyên môn, thực tiễn học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học, tránh chung chung, hình thức. Đồng thời, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn trong tham mưu, tổ chức các phong trào thi đua, diễn đàn, tọa đàm, hội thi về chuyển đổi số, tạo sự chuyển biến từ nhận thức thành hành động tự giác, tích cực của mỗi cán bộ, đoàn viên, thanh niên.

Hai là, tập trung bồi dưỡng, nâng cao năng lực số, kỹ năng số và khả năng làm chủ công nghệ cho thanh niên.

Đây là giải pháp trực tiếp quyết định chất lượng và hiệu quả tham gia CĐS của thanh niên. Bởi lẽ, tinh thần nhiệt huyết, tính năng động và sáng tạo chỉ có thể chuyển hóa thành kết quả thực tiễn khi được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và năng lực làm chủ công nghệ. Do đó, các HV, TSQ cần chú trọng đổi mới nội dung, chương trình và hình thức bồi dưỡng năng lực số cho thanh niên theo hướng thiết thực, phù hợp với từng đối tượng, chức trách và nhiệm vụ. Tập trung trang bị kiến thức về công nghệ thông tin, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo, nền tảng học tập trực tuyến, khai thác học liệu số, kỹ năng tìm kiếm, phân tích, xử lý thông tin và sử dụng các công cụ công nghệ phục vụ giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học.

Đối với giảng viên trẻ, cần chú trọng bồi dưỡng năng lực thiết kế bài giảng điện tử, xây dựng học liệu số, ứng dụng công nghệ mô phỏng và các phương pháp sư phạm hiện đại. Đối với học viên, cần phát triển kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, khai thác hiệu quả tài nguyên giáo dục số, từng bước hình thành năng lực học tập chủ động trong môi trường số. Đối với cán bộ Đoàn và đoàn viên, thanh niên đảm nhiệm công tác chuyên môn có liên quan, cần tăng cường bồi dưỡng kỹ năng tổ chức, quản lý, hỗ trợ và hướng dẫn các hoạt động CĐS; khuyến khích thanh niên tự học, tự nghiên cứu, cập nhật tri thức công nghệ mới; kết hợp bồi dưỡng tập trung với hướng dẫn thực hành, trao đổi kinh nghiệm và giải quyết các tình huống thực tiễn. Qua đó, từng bước hình thành đội ngũ thanh niên có kiến thức, kỹ năng và khả năng thích ứng, làm chủ công nghệ, đáp ứng yêu cầu CĐS trong giáo dục, đào tạo.

Ba là, phát huy tính xung kích, sáng tạo của thanh niên trong ứng dụng công nghệ số vào đổi mới hoạt động giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục.

Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định trong việc chuyển hóa nhận thức, năng lực và tinh thần trách nhiệm của thanh niên thành kết quả cụ thể trong thực tiễn CĐS. Các HV, TSQ cần tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức hoạt động của tổ chức Đoàn, gắn phong trào thanh niên với những nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường và yêu cầu CĐS. Cần phát huy vai trò tiên phong của giảng viên trẻ trong đổi mới phương pháp giảng dạy, xây dựng bài giảng điện tử, học liệu số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ mô phỏng phù hợp với đặc thù môn học, chuyên ngành đào tạo. Khuyến khích học viên chủ động khai thác thư viện số, nền tảng học tập trực tuyến, tích cực tham gia các hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học trên môi trường số, từng bước nâng cao khả năng tư duy độc lập, sáng tạo và giải quyết vấn đề.

Đồng thời, cần đẩy mạnh các phong trào, mô hình thanh niên tham gia nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, xây dựng phần mềm, số hóa tài liệu và phát triển các sản phẩm công nghệ phục vụ công tác quản lý, điều hành, giảng dạy và học tập. Tổ chức Đoàn cần chủ động tham mưu xây dựng các mô hình như: câu lạc bộ sáng tạo trẻ, tổ thanh niên CĐS, diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ; tổ chức các cuộc thi, hội thi về sáng kiến, sản phẩm số gắn với yêu cầu thực tiễn của từng nhà trường. Quá trình triển khai cần coi trọng chất lượng, hiệu quả và khả năng ứng dụng của sản phẩm, tránh chạy theo số lượng hoặc thành tích hình thức. Đặc biệt, cần kịp thời phát hiện, bồi dưỡng, nhân rộng những điển hình tiên tiến, cách làm hay, sáng kiến có giá trị, tạo động lực để thanh niên mạnh dạn đổi mới, sáng tạo và cống hiến.

Bốn là, xây dựng môi trường thuận lợi để thanh niên phát huy vai trò trong chuyển đổi số, gắn với bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin quân sự.

Phát huy vai trò của thanh niên không chỉ phụ thuộc vào nhận thức và năng lực của mỗi cá nhân mà còn chịu sự chi phối trực tiếp của môi trường, cơ chế và điều kiện hoạt động. Vì vậy, cấp ủy, chỉ huy các HV, TSQ cần quan tâm đầu tư, hoàn thiện cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, trang thiết bị, hệ thống dữ liệu và các nền tảng số phục vụ giáo dục, đào tạo; tạo điều kiện để thanh niên được tiếp cận, khai thác và ứng dụng công nghệ phù hợp với chức trách, nhiệm vụ. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế khuyến khích, động viên thanh niên tham gia các nhiệm vụ chuyển đổi số; quan tâm bảo đảm nguồn lực cho hoạt động nghiên cứu, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật và các mô hình ứng dụng công nghệ có tính khả thi.

Cùng với đó, cần phát huy vai trò của tổ chức Đoàn trong xây dựng môi trường học tập, nghiên cứu và sáng tạo trên nền tảng số; tăng cường phối hợp giữa tổ chức Đoàn với cơ quan đào tạo, khoa giáo viên, cơ quan khoa học quân sự và các đơn vị chức năng trong tổ chức hoạt động CĐS. Chú trọng xây dựng văn hóa số, ý thức trách nhiệm và kỷ luật số cho thanh niên; giáo dục khả năng nhận diện, đấu tranh với thông tin sai trái, độc hại; chấp hành nghiêm các quy định về quản lý, khai thác mạng internet, sử dụng thiết bị công nghệ, bảo vệ dữ liệu và bí mật quân sự. Việc ứng dụng các nền tảng, công cụ công nghệ mới, nhất là trí tuệ nhân tạo, phải tuân thủ quy định của cấp có thẩm quyền, bảo đảm an toàn thông tin và phù hợp với đặc thù môi trường quân sự. Mặt khác, cần gắn kết quả tham gia CĐS với đánh giá chất lượng tổ chức Đoàn, đoàn viên, thanh niên và bình xét thi đua, khen thưởng; kịp thời biểu dương những tập thể, cá nhân có thành tích, đồng thời chấn chỉnh những biểu hiện thụ động, thiếu trách nhiệm, vi phạm kỷ luật trong sử dụng công nghệ.

3. Kết luận

Chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo ở các HV, TSQ quân đội là quá trình đổi mới có tính chiến lược, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết, vừa mở ra những cơ hội quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực quân sự trong tình hình mới. Trong quá trình đó, thanh niên không chỉ là lực lượng thụ hưởng những thành tựu của CĐS mà còn phải thực sự trở thành lực lượng kiến tạo, dẫn dắt và lan tỏa những giá trị mới. Phát huy tốt vai trò của thanh niên chính là khơi dậy nguồn lực trí tuệ, sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ, tạo động lực nội sinh thúc đẩy hiện đại hóa giáo dục, đào tạo trong Quân đội. Khi sức trẻ được kết hợp với tri thức, bản lĩnh và năng lực làm chủ công nghệ, thanh niên sẽ thực sự trở thành một trong những nhân tố quan trọng góp phần xây dựng các HV, TSQ quan quân đội thông minh, hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong kỷ nguyên số./.

---------------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

2. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

3. Bộ Quốc phòng, Bộ tiêu chí đánh giá, xếp hạng mức độ ứng dụng công nghệ thông tin trong các cơ quan, đơn vị Bộ Quốc phòng, 2019.

4. Bộ Quốc phòng, Điều lệ công tác khoa học và công nghệ Quân đội nhân dân Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2022.

5. Bộ Quốc phòng, Kế hoạch số 4396/KH-BQP ngày 04/11/2021 về phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số trong Bộ Quốc phòng giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030.

6. Bộ Quốc phòng, Kế hoạch số 536/KH-BQP ngày 31/01/2025 triển khai thực hiện Nghị quyết số 03/NQ-CP của Chính phủ.

7. Bộ Tổng Tham mưu, Kế hoạch số 588/KH-TM ngày 04/3/2022 về chuyển đổi số lĩnh vực giáo dục, đào tạo trong các nhà trường Quân đội giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030.

Trung úy Phạm Minh Phong - Phòng Đào tạo, Học viện Chính trị