Để bảo hiểm thất nghiệp thực sự là công cụ giúp người lao động nâng cao kỹ năng, ổn định cuộc sống, chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường

Đến thời điểm này, có thể nhận thấy thách thức lớn đối với thị trường lao động vẫn nằm ở khả năng tái hòa nhập việc làm bền vững. Khoảng cách giữa số người đang hưởng trợ cấp và số người tìm được việc làm thành công cho thấy cần tiếp tục nâng cao hiệu quả của các dịch vụ tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề. Nếu trợ cấp thất nghiệp chỉ dừng lại ở hỗ trợ tài chính mà không gắn chặt với đào tạo và tái bố trí việc làm thì hiệu quả dài hạn của chính sách sẽ bị hạn chế. Do đó, để duy trì đà phục hồi của thị trường lao động, nhất là sau thời điểm qua Tết Nguyên đán, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Chương trình đào tạo cần bám sát nhu cầu thực tế; doanh nghiệp phải cải thiện điều kiện làm việc và có chiến lược giữ chân lao động dài hạn; cơ quan quản lý cần làm tốt công tác dự báo và kết nối thị trường.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ ngày càng sâu rộng, yêu cầu về kỹ năng lao động thay đổi nhanh chóng. Những vị trí vận hành máy móc tự động, quản lý dữ liệu, thương mại điện tử đòi hỏi người lao động phải có kỹ năng mới, khả năng thích ứng cao. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống đào tạo nghề và đào tạo lại lao động. Kết nối cung - cầu lao động không chỉ là việc tìm được vị trí việc làm mới, mà còn là cơ hội để người lao động nâng cao tay nghề, cập nhật kỹ năng, thích ứng với yêu cầu của thị trường.

Một điểm đáng chú ý trong những năm gần đây là sự gia tăng của lao động trẻ lựa chọn mô hình làm việc linh hoạt: kinh doanh trực tuyến, chạy xe công nghệ, làm nội dung số, làm việc tự do… Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu lao động và tác động của kinh tế số. Tuy nhiên, việc làm tự do cũng tiềm ẩn rủi ro về bảo hiểm xã hội, an sinh và tính bền vững lâu dài. Điều đó đòi hỏi chính sách lao động - việc làm cần được cập nhật phù hợp với thực tiễn.

Lao động trẻ và xu hướng thị trường lao động đòi hỏi chính sách lao động - việc làm cần được cập nhật phù hợp.

Để chính sách BHTN thực sự phát huy vai trò là điểm tựa cho lao động dễ tổn thương, việc mở rộng diện bao phủ là yêu cầu cấp thiết. Một bộ phận lớn lao động trong khu vực phi chính thức và doanh nghiệp nhỏ vẫn chưa tham gia đầy đủ vào hệ thống bảo hiểm. Việc tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ thủ tục và khuyến khích tham gia sẽ góp phần mở rộng mạng lưới an sinh, bảo đảm nhiều người lao động hơn được bảo vệ trước rủi ro thất nghiệp. Hiệu quả của chính sách BHTN còn phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan BHXH, hệ thống dịch vụ việc làm và cộng đồng doanh nghiệp. Sự liên thông dữ liệu, chia sẻ thông tin và đồng bộ chính sách sẽ tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ việc làm linh hoạt và hiệu quả hơn. Đồng thời, các địa phương cần tăng cường các sàn giao dịch việc làm trực tuyến, kết nối liên thông nhiều địa phương, giúp lao động tại nhiều tỉnh, thành phố, nhất là vùng sâu, vùng xa tiếp cận cơ hội việc làm mà không cần di chuyển thụ động. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cần tham gia sâu vào công tác đào tạo nghề để rút ngắn thời gian thử việc, phối hợp với các cơ sở đào tạo chú trọng định hướng nghề nghiệp sớm để giảm tỷ lệ thanh niên "không học - không làm".

Đối với người lao động, nhất là lao động trẻ, sinh viên tốt nghiệp, bên cạnh chuyên môn, lao động cần thành thạo các công cụ AI và ngoại ngữ. Việc nắm vững Luật Lao động và các chính sách hỗ trợ đặc thù của các địa phương (nếu có) là cần thiết để bảo vệ quyền lợi cá nhân và nên được tận dụng tối đa cơ hội.

Tư vấn việc làm cho lao động đang hưởng bảo hiểm thất nghiệp. (Nguồn: Trung tâm DVVL thành phố Hà Nội)

Trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục hội nhập sâu rộng và thị trường lao động biến động nhanh, BHTN ngày càng khẳng định vai trò là một cấu phần quan trọng của hệ thống an sinh xã hội hiện đại. Không chỉ là “phao cứu sinh” tạm thời, chính sách này đang trở thành công cụ tích cực giúp người lao động nâng cao kỹ năng, ổn định cuộc sống và chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường. Có thể khẳng định rằng, việc phát huy hiệu quả chính sách BHTN không chỉ góp phần bảo vệ người lao động dễ tổn thương mà còn tạo nền tảng cho một thị trường lao động linh hoạt, bền vững và bao trùm. Đây chính là điều kiện quan trọng để bảo đảm phát triển kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội trong giai đoạn tới./.

Trần Huyền