Quảng Ninh: Phát huy vai trò “vốn dẫn dắt”, huy động nguồn lực thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia 1719

Nông dân phường Quảng Yên tiến hành các biện pháp kỹ thuật trẻ hoá cây na dai. (Nguồn: https://media.baoquangninh.vn/)

Thực hiện Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ, ngay từ đầu giai đoạn, Quảng Ninh không chỉ triển khai trên phạm vi 54 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo quy định của Trung ương, mà còn chủ động xây dựng Đề án, trình Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành nghị quyết mở rộng thêm 11 xã vùng biên giới, hải đảo, nâng tổng số xã thuộc phạm vi Chương trình lên 65 xã. Việc triển khai bám sát các nghị quyết của Quốc hội, chỉ đạo của Chính phủ, gắn với Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 17/5/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển bền vững kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm quốc phòng - an ninh ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo.

Những kết quả nổi bật của giai đoạn I

Sau 05 năm thực hiện, tỉnh đã hoàn thành và hoàn thành vượt 63/64 chỉ tiêu cụ thể được Trung ương giao, cùng 25/29 chỉ tiêu do tỉnh tự xây dựng cho cả giai đoạn 2021-2025; bốn chỉ tiêu còn lại đang đúng lộ trình.

Về thu nhập - một chỉ tiêu khó, theo kết quả khảo sát của Cục Thống kê tỉnh, đến hết năm 2024, thu nhập bình quân đầu người tại 67 xã, thị trấn vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo đạt 83,79 triệu đồng/người/năm, tăng 40,09 triệu đồng và gấp 1,9 lần so với năm 2020, đạt 95,87% mục tiêu đến hết năm 2025. Đáng chú ý, đến hết năm 2022, toàn bộ 12/12 thôn đặc biệt khó khăn còn lại đã đủ điều kiện ra khỏi diện đặc biệt khó khăn; tỉnh không còn địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn, hoàn thành trước 3 năm Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững và chuyển sang áp dụng chuẩn nghèo đa chiều của tỉnh cao hơn mức bình quân chung cả nước.

Trong xây dựng nông thôn mới, tỉnh đã hoàn thành Chương trình mục tiêu quốc gia năm 2024, với huyện Bình Liêu (trước đây) là địa bàn dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới đầu tiên trong cả nước đạt chuẩn nông thôn mới; Đầm Hà và Tiên Yên là hai địa phương đầu tiên trong cả nước đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Về hạ tầng, 631/785 dự án hạ tầng động lực, thiết yếu đã hoàn thành; tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của Chương trình hàng năm đều đạt trên 99%. Tỷ lệ hộ nông thôn, miền núi sử dụng nước hợp vệ sinh ước đạt 99,99%, trong đó hộ dân tộc thiểu số đạt 100%; tỉnh tiếp tục cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trên 70.000 người dân tộc thiểu số ở các xã mới ra khỏi diện khó khăn, thí điểm xây dựng các làng dân tộc thiểu số gắn với du lịch cộng đồng và kịp thời khắc phục thiệt hại do cơn bão số 3 (Yagi).

Kinh nghiệm bố trí, phân bổ nguồn lực: ngân sách là “vốn dẫn dắt”

Điểm nổi bật và cũng là kinh nghiệm quan trọng nhất của tỉnh Quảng Ninh chính là cách thức huy động, bố trí và phân bổ nguồn lực. Được Trung ương giao chủ động sử dụng ngân sách địa phương để thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh đã ưu tiên bố trí nguồn lực có trọng tâm, trọng điểm: riêng vốn đầu tư công ngân sách tỉnh bố trí trực tiếp cho Chương trình là 4.200 tỷ đồng (đạt 100% kế hoạch cả giai đoạn); vốn sự nghiệp trên 460 tỷ đồng; vốn ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội để cho vay trên 500 tỷ đồng.

Trên nền tảng đó, tổng nguồn lực huy động cho Chương trình đạt quy mô rất lớn, trên 120 nghìn tỷ đồng. Đáng chú ý, ngân sách nhà nước đầu tư trực tiếp và lồng ghép chỉ chiếm khoảng 16%, trong khi vốn tín dụng và xã hội hóa chiếm tới 84% (riêng vốn tín dụng chiếm 82,5%). Như vậy, từ một đồng ngân sách nhà nước, tỉnh đã huy động được trên năm đồng ngoài ngân sách - minh chứng rõ nét cho hiệu quả của cơ chế sử dụng vốn ngân sách giữ vai trò dẫn dắt để khơi thông, thu hút các nguồn lực khác.

Từ thực tiễn 05 năm, tỉnh Quảng Ninh rút ra một số bài học kinh nghiệm: Một là, chủ trương lãnh đạo, chỉ đạo cần ban hành chủ động ngay từ đầu giai đoạn, bài bản, khoa học, bám sát chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, nhưng phải sát thực tiễn, có sáng tạo, đột phá của địa phương. Hai là, chủ động huy động và tổ chức thực hiện hiệu quả nguồn lực, trong đó ưu tiên cân đối, bố trí vốn ngân sách nhà nước làm "vốn dẫn dắt"; thực hiện nghiêm kỷ luật ngân sách gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Ba là, cả hệ thống chính trị vào cuộc ngay từ đầu, nhất là người đứng đầu, đồng thời huy động sự tham gia của người dân, cộng đồng và doanh nghiệp. Bốn là, làm tốt công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc, kịp thời tháo gỡ khó khăn từ cơ sở. Năm là, quán triệt quan điểm “lấy dân làm gốc”, bảo đảm công khai, minh bạch, dân chủ và phát huy vai trò của đối tượng thụ hưởng chính sách.

Triển khai nhiệm vụ năm 2026 trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương 02 cấp

Bước vào năm 2026 - năm khởi đầu giai đoạn II (2026-2030), công tác triển khai Chương trình tại Quảng Ninh gắn với yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Thực hiện Quyết định số 920/QĐ-TTg ngày 14/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh một số nội dung của Chương trình và Quyết định số 527/QĐ-BNV ngày 14/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ phê duyệt Kế hoạch tổ chức thực hiện Chương trình năm 2026.

Theo Công văn số 5228/BNV-CTTN&BĐG ngày 28/5/2026, Bộ Nội vụ tổ chức lớp tập huấn hướng dẫn triển khai một số nội dung, nhiệm vụ liên quan đến ngành Nội vụ trong Chương trình năm 2026 cho cán bộ, công chức được giao làm công tác dân tộc tại các sở, ban, ngành và xã, phường, đặc khu của tỉnh Quảng Ninh. Lớp tập huấn được tổ chức trong một ngày, ngày 19/6/2026, với khoảng 120 học viên, do Vụ Công tác thanh niên và Bình đẳng giới (Bộ Nội vụ) làm đầu mối; nội dung chú trọng giải đáp khó khăn, vướng mắc khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, nhất là ở xã, phường, đặc khu - cấp trực tiếp đưa chính sách đến với người dân.

Giải pháp huy động, phân bổ nguồn lực giai đoạn 2026-2030 và kiến nghị

Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và triển khai Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 23/11/2022 của Bộ Chính trị về vùng đồng bằng sông Hồng, Quyết định số 80/QĐ-TTg ngày 11/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh, tỉnh xác định tiếp tục cụ thể hóa, phấn đấu hoàn thành 100% mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình giai đoạn 2026 - 2030.

Để bảo đảm nguồn lực thực hiện, tỉnh Quảng Ninh kiến nghị hai nội dung chủ yếu. Thứ nhất, đề nghị Chính phủ sớm ban hành nghị định về tiêu chí phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, làm căn cứ xác định đơn vị hành chính cấp xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo danh mục 54 đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết nghị tại Nghị quyết số 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025. Thứ hai, đề nghị Bộ Dân tộc và Tôn giáo sớm tham mưu Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, phối hợp với các bộ, ngành hướng dẫn xây dựng Chương trình giai đoạn II; trong đó quan tâm trao quyền cho các địa phương tự cân đối ngân sách, chủ động xây dựng các chính sách đặc thù, bố trí nguồn lực và kịp thời xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

Những kết quả và kinh nghiệm trong huy động, phân bổ nguồn lực của giai đoạn I là nền tảng vững chắc để tỉnh Quảng Ninh tiếp tục phát huy nội lực, kết hợp hiệu quả ngân sách nhà nước với nguồn lực xã hội, thực hiện thắng lợi Chương trình giai đoạn 2026-2030, gắn với bảo đảm vững chắc quốc phòng - an ninh vùng biên giới, hải đảo./.

Đoàn Khoa