Đổi mới phương thức phục vụ trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tỉnh Lâm Đồng đã xuất hiện nhiều cách làm mới theo hướng này. Thực tiễn tại xã Hàm Tân cho thấy, khi chính quyền chủ động đối thoại, lắng nghe và xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở, cải cách hành chính không còn dừng lại ở việc đơn giản hóa thủ tục mà đã chuyển thành sự thay đổi trong văn hóa phục vụ.

“Lắng nghe và nói chuyện cùng dân”

Khác với những buổi tiếp công dân theo quy định vốn chủ yếu tiếp nhận đơn thư, khiếu nại hoặc kiến nghị, mô hình "Lắng nghe và nói chuyện cùng dân" được xã Hàm Tân tổ chức theo hướng mở, thân thiện và gần gũi hơn. Vào mỗi sáng thứ Năm hằng tuần, Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã không chỉ là nơi tiếp nhận hồ sơ mà còn trở thành không gian đối thoại trực tiếp giữa lãnh đạo chính quyền và người dân.

Trong lúc chờ giải quyết thủ tục hành chính, người dân có thể trao đổi với lãnh đạo xã về những khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện các thủ tục liên quan đến đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội, giao thông hay các vấn đề dân sinh khác. Mọi ý kiến đều được tiếp nhận, phân loại ngay tại chỗ và xác định rõ trách nhiệm xử lý.

Điểm đáng ghi nhận là mô hình không đặt nặng tính hình thức mà hướng đến giải quyết thực chất các vấn đề người dân quan tâm. Đây cũng là biểu hiện rõ nét của việc chuyển từ tư duy "quản lý hành chính" sang tư duy "phục vụ", trong đó chính quyền chủ động tiếp cận người dân thay vì chờ người dân phản ánh thông qua nhiều cấp trung gian.

 Không gian đối thoại gần gũi giữa chính quyền và người dân tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hàm Tân.

Ông Trần Quang Thanh, người dân xã Hàm Tân, cho biết những vướng mắc liên quan đến thủ tục đất đai trước đây thường khiến người dân mất nhiều thời gian vì chưa nắm rõ quy trình. Tuy nhiên, thông qua các buổi đối thoại định kỳ, cán bộ và lãnh đạo xã trực tiếp hướng dẫn từng bước thực hiện, giúp người dân hoàn thiện hồ sơ nhanh chóng, hạn chế việc phải đi lại nhiều lần.

Tương tự, bà Võ Thị Diệu Huyền đánh giá cao thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công. Theo bà, cán bộ hướng dẫn tận tình, giải thích rõ quy trình, đồng thời hỗ trợ người dân trong việc xác minh, xác nhận thông tin với địa phương khác khi cần thiết, qua đó rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ.

Lấy kết quả giải quyết công việc làm thước đo

Theo báo cáo của UBND xã Hàm Tân, sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa phương đã tổ chức 16 buổi "Lắng nghe và nói chuyện cùng dân", tiếp nhận hơn 523 lượt ý kiến, kiến nghị của người dân. Bình quân mỗi buổi đối thoại ghi nhận khoảng 33 lượt ý kiến, tập trung vào các nhóm vấn đề như thủ tục hành chính, đất đai, giao thông, môi trường, an sinh xã hội và hạ tầng cơ sở.

Các ý kiến sau khi tiếp nhận đều được phân loại theo thẩm quyền giải quyết. Những nội dung thuộc trách nhiệm của xã được xử lý ngay hoặc trả lời trực tiếp tại buổi đối thoại; những vấn đề vượt thẩm quyền được tổng hợp, chuyển cơ quan chức năng và theo dõi tiến độ giải quyết. Cách làm này không chỉ nâng cao tính công khai, minh bạch mà còn góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở.

Ông Nguyễn Thành Nam, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hàm Tân, cho biết mục tiêu của mô hình là hỗ trợ người dân thực hiện thuận lợi các thủ tục hành chính, đồng thời tạo điều kiện để lãnh đạo xã trực tiếp lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và những khó khăn phát sinh trong thực tiễn. Quan trọng hơn, mọi góp ý của người dân đều được xem là nguồn thông tin để hoàn thiện chất lượng hoạt động của chính quyền.

Có thể thấy, hiệu quả của mô hình không chỉ được phản ánh qua số lượng cuộc đối thoại hay số lượt ý kiến tiếp nhận, mà còn ở việc các phản ánh được xử lý theo quy trình rõ ràng, có phân công trách nhiệm và có phản hồi cụ thể. Đây chính là yếu tố tạo dựng niềm tin của người dân đối với chính quyền cơ sở.

Từ đổi mới tổ chức đến đổi mới phương thức quản trị

Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ hướng đến mục tiêu tinh gọn tổ chức bộ máy mà còn tạo điều kiện để chính quyền cấp cơ sở phát huy tốt hơn vai trò quản trị địa phương. Khi nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn cho cấp xã, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải quyết công việc đúng quy định mà còn phải xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở, hạn chế tình trạng chuyển cấp hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hàm Tân, gần 93% hồ sơ được giải quyết trước hạn và 100% hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử.

Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức phải thay đổi tư duy từ thực hiện chức năng quản lý hành chính sang tư duy phục vụ. Thay vì chờ người dân phản ánh qua nhiều cấp trung gian, chính quyền chủ động tiếp cận, lắng nghe và đồng hành cùng người dân trong quá trình giải quyết công việc. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, hoạt động công khai, minh bạch và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Việc người đứng đầu chính quyền trực tiếp tham gia các buổi đối thoại đã giúp nhiều khó khăn được tháo gỡ ngay tại nơi phát sinh. Không chỉ rút ngắn quy trình xử lý, cách làm này còn tạo ra cơ chế phản hồi hai chiều, giúp chính quyền kịp thời nhận diện những bất cập trong quá trình thực thi chính sách để điều chỉnh phù hợp. Đây là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng quản trị địa phương trong mô hình chính quyền mới.

Kinh nghiệm từ thực tiễn và những vấn đề đặt ra

Từ thực tiễn triển khai tại xã Hàm Tân, tỉnh Lâm Đồng có thể rút ra một số kinh nghiệm có ý nghĩa đối với quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở các địa phương.

Trước hết, việc kiện toàn tổ chức bộ máy chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng với đổi mới phương thức phục vụ. Nếu bộ máy được tinh gọn nhưng cách thức làm việc không thay đổi thì mục tiêu nâng cao chất lượng quản trị sẽ khó đạt được.

Bên cạnh đó, tăng cường đối thoại với người dân cần được xem là một phương thức quản trị thường xuyên, giúp chính quyền nắm bắt kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ.

Quan trọng hơn, mọi hình thức đối thoại chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với cơ chế theo dõi, xử lý và phản hồi rõ ràng. Người dân không chỉ mong muốn được lắng nghe mà còn kỳ vọng những kiến nghị của mình được giải quyết hiệu quả và đúng thời hạn. Đây cũng là yếu tố quyết định niềm tin của người dân đối với chính quyền.

Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại tỉnh Lâm Đồng đã cho thấy những kết quả tích cực trong đổi mới phương thức phục vụ, tăng cường đối thoại và phát huy vai trò của chính quyền cấp cơ sở. Dù vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện trong quá trình phân cấp, phân quyền và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, nhưng những cách làm sáng tạo từ thực tiễn như mô hình "Lắng nghe và nói chuyện cùng dân" ở xã Hàm Tân là minh chứng cho thấy cải cách hành chính chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi mọi hoạt động của bộ máy nhà nước đều hướng đến mục tiêu phục vụ người dân ngày càng tốt hơn./.

Anh Minh