Tinh gọn bộ máy để tăng nguồn lực cho an sinh xã hội

Tuy nhiên, làm thế nào để người dân cảm nhận được giá trị thực chất của cuộc cách mạng tinh gọn này? Câu trả lời nằm ở bài toán phân bổ nguồn lực: Mỗi đầu mối trung gian được cắt giảm, mỗi vị trí dôi dư được sắp xếp hợp lý sẽ giải phóng một nguồn ngân sách đáng kể để quay vòng, đầu tư trực tiếp vào các chính sách an sinh xã hội, chăm lo toàn diện cho đời sống nhân dân.

Trong những năm qua, mặc dù đã có nhiều nỗ lực cải cách, hệ thống chính trị tại một số cấp cơ sở vẫn còn tình trạng cồng kềnh, chồng chéo chức năng, nhiệm vụ. Việc tồn tại quá nhiều đầu mối trung gian không chỉ gây cản trở, làm chậm trễ quy trình giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, mà còn đặt lên vai ngân sách nhà nước một gánh nặng khổng lồ về chi thường xuyên. Khi phần lớn nguồn thu ngân sách phải ưu tiên để “nuôi” bộ máy vận hành  như chi lương, phụ cấp, đến chi phí văn phòng phẩm, điện nước, hội họp… thì nguồn lực dành cho đầu tư phát triển và nâng cao chất lượng an sinh xã hội đương nhiên bị bóp nghẹt.

Bài toán hiệu quả qua những con số biết nói

Quyết tâm chính trị của Đảng tại Đại hội XIV về việc tinh gọn bộ máy không đơn thuần là một cuộc “cắt giảm cơ học” về mặt nhân sự hay sáp nhập các ranh giới địa lý hành chính. Đây là một chiến lược cải cách sâu sắc nhằm giải phóng sức sản xuất, đưa bộ máy nhà nước trở về đúng quỹ đạo: Tinh gọn để phục vụ tốt hơn, tinh gọn để mạnh mẽ hơn, và quan trọng nhất, tinh gọn để dồn lực lo cho dân.

Thực tế cho thấy, khi các đơn vị hành chính được sắp xếp, các đơn vị sự nghiệp công lập được quy hoạch lại một cách khoa học, hiệu quả tài chính lập tức được thể hiện rõ nét.

Theo báo cáo từ Đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chỉ riêng việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2019–2021 đã giúp cả nước giảm được 8 đơn vị hành chính cấp huyện và 561 đơn vị hành chính cấp xã. Qua đó, tinh giản được 706 cán bộ, công chức cấp huyện; 9.694 cán bộ, công chức cấp xã và 8.448 người hoạt động không chuyên trách cấp xã.

Sự tinh gọn này đã giúp tiết kiệm chi ngân sách nhà nước khoảng 2.008,63 tỷ đồng. Trong đó, giảm chi tiền lương và phụ cấp đạt 787,84 tỷ đồng, giảm chi hoạt động hành chính là 344,79 tỷ đồng và giảm chi phụ cấp cho người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố khoảng 876 tỷ đồng.

Khi bước vào giai đoạn đổi mới mạnh mẽ từ năm 2026, với định hướng vận hành mô hình chính quyền địa phương tinh gọn, cả nước dự kiến sẽ giảm khoảng 250.000 người hưởng lương ngân sách (bao gồm khoảng 130.000 công chức, viên chức và 120.000 người hoạt động không chuyên trách cấp xã). Ước tính, nguồn ngân sách tiết kiệm chi tiền lương và định mức chi hành chính trong giai đoạn 2026–2030 nhờ đại cải cách này lên tới khoảng 190.500 tỷ đồng.

Dòng tiền "dôi dư" chảy về các địa chỉ an sinh

Dòng tiền khổng lồ tiết kiệm được từ công cuộc cải cách đang được Đảng và Nhà nước sử dụng để phục vụ nhân dân thông qua các chính sách an sinh xã hội cốt lõi, bền vững. Điển hình như việc dùng nguồn ngân sách để hoàn thiện các chế độ chính sách đối với những người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố; mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội để hỗ trợ thẻ bảo hiểm y tế cho người cận nghèo, tăng mức trợ cấp hàng tháng cho các đối tượng bảo trợ xã hội và thực hiện tốt hơn nữa Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng. Để mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau" luôn được bảo đảm vững chắc bằng các nguồn lực tài chính cụ thể.

Bên cạnh đó, thay vì chi trả cho các bộ máy hành chính cồng kềnh, nguồn ngân sách tiết kiệm được chuyển hướng đầu tư xây dựng mới, nâng cấp các công trình phúc lợi xã hội ở địa phương. Điển hình như tại Nghị quyết số 245/2025/QH15, Quốc hội đã cho phép sử dụng 10% tiết kiệm chi thường xuyên ngân sách nhà nước năm 2025 (khoảng 5.500 tỷ đồng) để đầu tư trực tiếp xây dựng các trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp từ tiểu học đến trung học cơ sở tại các xã biên giới đất liền.

Trên thực tế, đã có nhiều địa phương đi đầu trong công tác sắp xếp bộ máy cũng đã chứng minh hiệu quả hoạt động sau khi sắp xếp. Đơn cử như tại Hòa Bình, Cao Bằng hay Quảng Ninh, những địa phương quyết liệt sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã và thôn bản giai đoạn trước; hàng loạt trụ sở cũ dôi dư đã không bị bỏ hoang lãng phí mà được cải tạo thành các trạm y tế, nhà văn hóa, hoặc không gian sinh hoạt cộng đồng cho người cao tuổi và trẻ em. Từ một nơi vốn chỉ để xử lý giấy tờ hành chính, nay đã biến thành không gian phục vụ trực tiếp đời sống tinh thần và sức khỏe của nhân dân.

Tại nhiều tỉnh, thành phố lớn, chính quyền địa phương đã mạnh dạn ban hành các cơ chế đặc thù, trích một phần kinh phí tiết kiệm được từ việc tinh giản biên chế để lập quỹ hỗ trợ người nghèo, xây dựng nhà đại đoàn kết, hỗ trợ sinh kế bền vững cho các hộ gia đình khó khăn.

Ba giải pháp then chốt cho chặng đường tiếp theo

Để dòng tiền tiết kiệm từ tinh gọn bộ máy tiếp tục phát huy hiệu quả tối đa và chảy về đúng các địa chỉ an sinh xã hội, trong thời gian tới cần tập trung vào các giải pháp then chốt sau:

Minh bạch hóa việc quản lý và sử dụng ngân sách: Mọi khoản kinh phí tiết kiệm được từ việc giảm đầu mối, tinh giản biên chế cần phải được công khai rõ ràng, có sự giám sát chặt chẽ của Hội đồng nhân dân các cấp và của chính người dân. Sự minh bạch là gốc rễ để tạo dựng niềm tin vững chắc trong nhân dân.

Chuyển đổi số mạnh mẽ trong dịch vụ công: Bộ máy tinh gọn đồng nghĩa với việc số lượng nhân sự trực tiếp giảm đi. Để hiệu suất công việc không giảm mà ngược lại ngày càng tăng, việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về an sinh xã hội phải được đẩy mạnh. Công nghệ sẽ giúp việc chi trả chế độ, tiếp cận chính sách của người dân trở nên nhanh chóng, chính xác và không bị thất thoát.

Đặt lợi ích của nhân dân làm thước đo cao nhất: Mọi đề án sắp xếp, tinh gọn bộ máy đều phải xuất phát từ thực tiễn và hướng tới mục tiêu phục vụ người dân. Việc tinh giản phải đi đôi với nâng cao chất lượng hoạt động, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng tinh giản bộ máy dẫn đến đứt gãy hoặc đình trệ các dịch vụ công thiết yếu của người dân.

Tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị là một cuộc cải cách mang tính nhân văn sâu sắc. Khi chúng ta kiên quyết cắt giảm những mắt xích cồng kềnh, lãng phí, chúng ta đang trực tiếp tạo ra nguồn lực dồi dào để chăm lo cho cuộc sống của nhân dân. Thực hiện thắng lợi chủ trương này không chỉ giúp bộ máy hành chính vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả, mà còn bồi đắp lòng tin yêu, sự gắn bó máu thịt giữa Nhân dân với Đảng và Nhà nước./.

Khánh Quyên