Gia Lai: Rà soát hộ nghèo, bảo đảm đúng đối tượng, sát thực tế

Tập huấn rà soát hộ nghèo năm 2026 tại các địa phương trên địa bàn tỉnh.

Đổi mới phương pháp, đánh giá đúng thực trạng hộ nghèo

Uỷ ban nhân dân tỉnh Gia Lai đã ban hành Kế hoạch số 293/KH-UBND ngày 23/7/2026 về rà soát, công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo năm 2026 theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025 và theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027–2030 trên địa bàn tỉnh. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu giảm nghèo năm 2026, đồng thời xác định chính xác đối tượng thụ hưởng chính sách trong những năm tiếp theo.

Công tác rà soát được triển khai theo hai nhóm chuẩn nghèo: Đối với chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025, việc rà soát nhằm đánh giá kết quả thực hiện chỉ tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo đã được UBND tỉnh giao cho các xã, phường. Đối với chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027–2030, kết quả rà soát là căn cứ để các cấp, ngành và địa phương xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện chính sách giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Điểm đáng chú ý trong đợt rà soát năm 2026 là việc triển khai phương pháp xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027–2030. Thay vì chỉ xem xét thu nhập, phương pháp mới kết hợp đánh giá tài sản, điều kiện sống, thông tin thành viên hộ gia đình để ước lượng thu nhập bình quân đầu người, đồng thời xác định mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.

Theo hướng dẫn tại Thông tư số 25/2026/TT-BNNMT ngày 27/5/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, điểm Đ được xác định thông qua Phiếu B1, sau đó quy đổi sang mức thu nhập bình quân đầu người. Cụ thể, 190 điểm tại khu vực nông thôn tương đương mức thu nhập 2,2 triệu đồng/người/tháng; 280 điểm tại khu vực đô thị tương đương 2,8 triệu đồng/người/tháng. Số thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản được xác định thông qua Phiếu B2 và các biểu mẫu liên quan.

Theo đó, hộ nghèo khu vực nông thôn là hộ có điểm Đ từ 190 điểm trở xuống và thiếu hụt từ 3 chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản trở lên; tại khu vực đô thị, ngưỡng điểm tương ứng là 280 điểm. Những hộ có mức điểm nằm trong ngưỡng quy định nhưng thiếu hụt dưới 3 chỉ số được xác định là hộ cận nghèo. Các hộ có điểm vượt ngưỡng tương ứng được xác định không thuộc danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo; trường hợp trước thời điểm rà soát thuộc danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo thì được xem xét công nhận hộ thoát nghèo.

Việc kết hợp đánh giá thu nhập với mức độ tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản giúp phản ánh toàn diện hơn điều kiện sống của người dân. Bởi trên thực tế, có những hộ tuy đã có nguồn thu nhập nhất định nhưng vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, vệ sinh môi trường, thông tin và các dịch vụ thiết yếu khác. Do đó, rà soát theo phương pháp đa chiều sẽ góp phần nhận diện đầy đủ hơn những khó khăn mà từng hộ đang gặp phải, từ đó giúp chính quyền địa phương lựa chọn giải pháp hỗ trợ phù hợp.

Phát huy trách nhiệm chính quyền cơ sở, bảo đảm công khai, minh bạch

Để kết quả rà soát phản ánh đúng thực tế, UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu quá trình triển khai phải bảo đảm khách quan, chính xác, công khai và minh bạch. Công tác rà soát được thực hiện từ thôn, làng, tổ dân phố đến xã, phường; thông tin thu thập phải đầy đủ, chính xác, không bỏ sót các chỉ tiêu trong phiếu rà soát. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở, bởi chất lượng rà soát phụ thuộc nhiều vào việc nắm chắc hoàn cảnh, điều kiện sống và những khó khăn cụ thể của từng hộ gia đình.

Theo phân công, Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm chỉ đạo phòng chuyên môn được giao thực hiện công tác giảm nghèo chủ trì, phối hợp với các tổ chức, cá nhân liên quan lập danh sách hộ cần rà soát. Trên cơ sở danh sách, người thực hiện rà soát tiến hành thu thập thông tin, đánh giá, tính điểm và phân loại hộ theo đúng quy định. Đối với những hộ có đề nghị rà soát, công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, chính quyền cơ sở cần tổ chức xác minh, đánh giá theo quy trình, bảo đảm không để những trường hợp thực sự khó khăn bị bỏ sót.

Một khâu quan trọng là tổ chức họp dân để lấy ý kiến về kết quả rà soát. Thành phần tham gia gồm đại diện UBND cấp xã, trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố, bí thư chi bộ, các đoàn thể, người thực hiện rà soát và đại diện một số hộ gia đình. Đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã được mời tham gia giám sát. Kết quả phân loại chỉ được tiếp tục thực hiện các bước công khai khi có ít nhất 50% tổng số người tham dự cuộc họp đồng ý. Trường hợp tỷ lệ thống nhất chưa đạt yêu cầu, địa phương phải tổ chức rà soát, lấy ý kiến lại.

Sau cuộc họp, danh sách dự kiến hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo được niêm yết, thông báo công khai tại trụ sở UBND cấp xã, nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng thôn, tổ dân phố và trên các kênh thông tin của địa phương trong thời hạn 3 ngày làm việc. Nếu có ý kiến không đồng ý với kết quả rà soát, Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm chỉ đạo xử lý, công khai kết quả theo quy định. Sau khi hoàn tất các bước, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định công nhận danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo và cấp giấy chứng nhận theo quy định.

Kế hoạch cũng quy định rõ thời gian thực hiện rà soát định kỳ hằng năm, từ ngày 01/9 đến hết ngày 14/12. Đối với trường hợp phát sinh trong năm, việc rà soát được thực hiện từ ngày 01/01 đến hết ngày 31/8; riêng những trường hợp đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh hoặc tình huống bất khả kháng được xem xét theo quy trình quy định.

Bên cạnh trách nhiệm của chính quyền cấp xã, các sở, ngành của tỉnh cần phối hợp hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc quá trình thực hiện; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình rà soát, tổng hợp và báo cáo kết quả. Việc phân công trách nhiệm cụ thể sẽ góp phần bảo đảm tiến độ, chất lượng rà soát, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo trên địa bàn.

Từ kết quả rà soát, Gia Lai có cơ sở xác định sát hơn nhu cầu hỗ trợ của từng nhóm hộ, làm căn cứ xây dựng chính sách giảm nghèo và an sinh xã hội giai đoạn 2027–2030. Quan trọng hơn, việc xác định đúng đối tượng không chỉ bảo đảm quyền lợi cho người dân mà còn giúp các nguồn lực hỗ trợ được phân bổ đúng địa chỉ, phát huy hiệu quả. Qua đó, công tác giảm nghèo từng bước chuyển từ hỗ trợ theo diện rộng sang hỗ trợ có trọng tâm, phù hợp với điều kiện và nhu cầu thực tế, tạo điều kiện để người dân vươn lên ổn định cuộc sống, hạn chế nguy cơ tái nghèo và hướng tới giảm nghèo bền vững./.

Hồng Phượng