Hà Giang: Một số giải pháp phát triển du lịch văn hoá gắn với giảm nghèo đa chiều

Trước hết phải nhìn nhận thực tế: du lịch đang là đòn bẩy quan trọng cho phát triển kinh tế địa phương. Năm 2024, Hà Giang đón khoảng 3,2 triệu lượt du khách, đem lại doanh thu 8.150 tỷ đồng, một con số thể hiện sức hút mạnh mẽ và tiềm năng lớn của ngành du lịch địa phương. Riêng trong quý I/2025, tỉnh đã đón 848.350 lượt khách, trong đó có gần 108.000 lượt khách quốc tế, cho thấy xu hướng hồi phục và mở rộng thị trường. Những thành tựu này đã góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho nhiều hộ gia đình, đặc biệt ở các làng văn hóa du lịch như Lô Lô Chải, nơi nhiều hộ dân cải tạo nhà làm homestay và xây dựng sản phẩm dịch vụ địa phương.

Mặt khác, Hà Giang vẫn là một tỉnh có tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cao so với bình quân cả nước, dù đã có tiến bộ đáng kể. Tính đến cuối năm 2024, số hộ nghèo đa chiều còn 69.740 hộ, chiếm 36,35% tổng số hộ toàn tỉnh; so với năm 2022, tỷ lệ này đã giảm từ 55,12% xuống 36,35%, tương đương hơn 33.000 hộ thoát nghèo trong hai năm một kết quả tích cực nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm để ổn định và bền vững. Việc giảm nghèo bền vững đòi hỏi không chỉ tăng thu nhập ngắn hạn mà còn phải xử lý đồng thời các chiều thiếu hụt về y tế, giáo dục, nhà ở, tiếp cận hạ tầng và thị trường.

Cao nguyên đá Đồng Văn, một địa điểm du lịch nổi tiếng của tỉnh Hà Giang

Từ hai thực tế trên, giải pháp tổng thể cần được xây dựng trên bốn trục liên kết chặt chẽ: phát triển sản phẩm du lịch văn hóa cộng đồng chất lượng; nâng cao năng lực con người và quản trị địa phương; hoàn thiện hạ tầng, kết nối thị trường và số hóa; và chính sách hỗ trợ an sinh, tài chính đi kèm để đảm bảo giảm nghèo đa chiều.

Về sản phẩm, Hà Giang cần chuyển từ “bán cảnh đẹp” sang “bán trải nghiệm văn hóa có giá trị gia tăng”. Điều này đòi hỏi thiết kế các tuyến, chương trình lưu trú và hoạt động trải nghiệm do cộng đồng vận hành: homestay tiêu chuẩn, tour ẩm thực bản địa, các lớp nghề thủ công truyền thống, biểu diễn âm nhạc dân tộc và các sự kiện chợ phiên có cơ chế chia lợi ích công bằng. Việc công nhận và nâng cấp các làng văn hóa du lịch, gắn nhãn OCOP cho sản phẩm địa phương, đồng thời phát triển thương hiệu cho từng cộng đồng sẽ giúp tăng thời gian lưu trú và chi tiêu của du khách. Kinh nghiệm ở những làng như Lô Lô Chải cho thấy khi có hỗ trợ kỹ thuật và kết nối thị trường, hộ gia đình có thể chuyển đổi tài sản văn hóa thành thu nhập bền vững. 

Về con người và quản trị, cần chương trình đào tạo nghề gắn với tiêu chuẩn dịch vụ, quản lý cơ sở lưu trú và kiến thức bảo tồn văn hóa. Nhà nước và các tổ chức phi chính phủ nên phối hợp để tổ chức đào tạo dài hạn cho người dân, đặc biệt nhóm nữ và thanh niên, lực lượng dễ tham gia du lịch cộng đồng. Đồng thời, nâng cao năng lực quản trị điểm đến cho chính quyền cơ sở nhằm quản lý tải trọng du lịch, quy hoạch phát triển homestay, và đảm bảo an toàn du lịch. Cơ chế tham vấn cộng đồng trong hoạch định chính sách sẽ giúp bảo tồn bản sắc, tránh thương mại hóa quá mức làm mất giá trị văn hóa.

Hạ tầng và kết nối thị trường là trục sống còn. Đầu tư có trọng tâm vào giao thông đến các điểm trọng yếu, xử lý nước sạch, xử lý chất thải, điện an toàn cho homestay và kết nối số để quảng bá trực tuyến sẽ kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu. Bên cạnh hạ tầng cứng, phát triển nền tảng số cho du lịch Hà Giang, hệ thống đặt phòng chung, cổng thông tin trải nghiệm văn hóa, và chương trình xúc tiến hướng đến thị trường quốc tế sẽ giúp chuyển đổi lượng khách thành nguồn thu bền vững. Việc tỉnh đã chú trọng chuyển đổi số trong phát triển du lịch là một hướng đi đúng cần được hỗ trợ và nhân rộng.

Về chính sách hỗ trợ tài chính và an sinh, phải có gói hỗ trợ tài chính vi mô cho hộ làm du lịch cộng đồng, cùng bảo hiểm du lịch nhỏ lẻ và cơ chế tín dụng ưu đãi nhằm sửa nhà, đầu tư trang thiết bị phục vụ khách. Song song đó, cần bảo đảm các dịch vụ cơ bản như y tế, giáo dục để giảm nghèo đa chiều bền vững vì thu nhập từ du lịch chỉ là một chiều trong ma trận nghèo đa chiều. Lồng ghép nguồn lực từ Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững với các dự án phát triển du lịch sẽ tạo sức mạnh liên ngành, vừa giải quyết sinh kế, vừa nâng cấp điều kiện sống. Các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ xúc tiến thương mại cho sản phẩm OCOP và thủ công địa phương cũng cần được thiết kế rõ ràng, minh bạch.

Một điểm quan trọng khác là thị trường và mùa vụ. Hà Giang cần đa dạng hóa nguồn khách và kéo dài mùa du lịch thông qua sự kiện văn hóa, lễ hội địa phương được tổ chức theo lịch ổn định, khuyến khích du lịch bốn mùa (không chỉ mùa hoa tam giác mạch). Cần phát triển các sản phẩm du lịch chủ động cho du khách quốc tế có thu nhập cao như trải nghiệm nghiên cứu văn hóa, nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp và tour nhiếp ảnh, đồng thời giữ thị trường nội địa bằng các sản phẩm trải nghiệm giá trị vừa túi tiền. Hệ thống liên kết giữa doanh nghiệp du lịch, hướng dẫn viên địa phương và cộng đồng sẽ tạo chuỗi giá trị, giúp lợi nhuận được phân bổ công bằng hơn cho cư dân bản địa.

Cuối cùng, việc đo lường và đánh giá tác động là bắt buộc để đảm bảo du lịch thực sự góp phần giảm nghèo đa chiều. Hà Giang nên xây bộ chỉ số đánh giá bao gồm cả thu nhập từ du lịch, số lao động có việc làm ổn định, tỉ lệ trẻ em đi học, tiếp cận y tế, và chất lượng nhà ở. Các dữ liệu này sẽ làm căn cứ điều chỉnh chính sách kịp thời, tránh tình trạng “ảo hóa” lợi ích chỉ nhìn vào lượt khách mà không tính đến phân phối lợi ích.

Tóm lại, phát triển du lịch văn hóa gắn với giảm nghèo đa chiều ở Hà Giang cần một chiến lược tổng thể, liên ngành và lâu dài. Khi du lịch trở thành động lực phát triển, nó phải được quản trị bởi chính cộng đồng, những người giữ gìn văn hóa và hưởng lợi trực tiếp. Đầu tư vào con người, hạ tầng, kết nối thị trường và chính sách an sinh đồng bộ sẽ chuyển hóa cảnh quan và văn hóa thành phúc lợi bền vững cho người dân Hà Giang. Thành công là có thể đo được: không chỉ bằng con số lượt khách hay doanh thu mà bằng việc giảm tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo tồn di sản văn hóa cho thế hệ mai sau./.
 

Hà Giang