Điện Biên tăng cường công tác quản lý nhà nước về hội trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp

Sắp xếp tổ chức hội gắn với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp

Điện Biên là tỉnh miền núi, biên giới, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, địa bàn rộng, dân cư phân bố không đều và có nhiều dân tộc cùng sinh sống. Trong điều kiện đó, các hội quần chúng có vai trò quan trọng trong tập hợp, đoàn kết hội viên, phát huy tinh thần tự quản, tương trợ cộng đồng; tham gia các hoạt động nhân đạo, xã hội, khuyến học, bảo trợ, chăm lo các đối tượng yếu thế; giữ gìn bản sắc văn hóa và vận động Nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 02 cấp đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý nhà nước về hội. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Điện Biên có 45 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 42 xã và 03 phường. Việc không còn tổ chức cấp huyện đã làm thay đổi trực tiếp phạm vi hoạt động, đầu mối quản lý, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính và cơ chế phối hợp đối với các hội trước đây hoạt động ở phạm vi cấp huyện, cấp xã.

Trước yêu cầu đó, Sở Nội vụ tỉnh Điện Biên đã chủ động tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo triển khai đồng bộ việc rà soát, sắp xếp, tinh gọn tổ chức và hoạt động của các hội trên địa bàn. Trong quá trình này, Nghị định số 126/2024/NĐ-CP ngày 08/10/2024 của Chính phủ về tổ chức, hoạt động và quản lý hội được xác định là căn cứ pháp lý quan trọng để tỉnh rà soát, sắp xếp hệ thống hội phù hợp với yêu cầu tổ chức lại bộ máy, đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Theo báo cáo của Sở Nội vụ, kết quả sắp xếp bước đầu cho thấy sự chuyển biến rõ nét về tổ chức hệ thống hội. Tỉnh đã giải thể 70 hội cấp huyện; sáp nhập, hợp nhất 97 hội cấp xã, qua đó giảm 83,7% so với 594 hội cấp xã trước khi sắp xếp. Đối với các hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ có phạm vi hoạt động trong tỉnh, tỉnh đã tham mưu thực hiện sắp xếp, tinh gọn theo hướng giảm 01 hội thông qua hợp nhất, giảm 06 đầu mối bên trong và giảm ngay 06 người làm việc trong biên chế tại hội. Sau sắp xếp, các hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ cấp tỉnh được công nhận và chuyển sang Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quản lý theo chủ trương. Đến nay, toàn tỉnh còn 26 hội cấp tỉnh và 199 hội cấp xã, trong đó có 11 hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ cấp tỉnh.

Những con số trên cho thấy tỉnh Điện Biên không thực hiện việc sắp xếp hội theo hướng đơn thuần giảm số lượng đầu mối, mà gắn với yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước, bảo đảm các tổ chức hội hoạt động phù hợp với phạm vi địa bàn và chức năng, nhiệm vụ trong mô hình chính quyền mới.

Quản lý theo hướng rõ phạm vi, rõ trách nhiệm

Một điểm đáng chú ý trong quá trình sắp xếp là tỉnh Điện Biên đã thực hiện rà soát đồng bộ nhiều yếu tố liên quan đến hoạt động của hội như phạm vi hoạt động, điều lệ, nhiệm kỳ đại hội, tài sản, trụ sở và mối quan hệ giữa hội với cơ quan quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực.

Cách làm này giúp địa phương phân định rõ những hội có thể tiếp tục hoạt động ổn định ở phạm vi cấp tỉnh; những hội cần điều chỉnh điều lệ, đổi tên, mở rộng hoặc thu hẹp phạm vi hoạt động; đồng thời xác định những trường hợp phải thực hiện sáp nhập, hợp nhất hoặc giải thể theo quy định.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh chính quyền địa phương 02 cấp được vận hành. Khi không còn cấp huyện, việc duy trì những tổ chức hội có phạm vi hoạt động gắn với địa giới hành chính cấp huyện trước đây cần được xem xét lại một cách toàn diện, tránh tình trạng tổ chức tồn tại nhưng không còn phù hợp về phạm vi hoạt động, hội viên, nhiệm vụ hoặc điều kiện bảo đảm hoạt động.

Cùng với sắp xếp tổ chức, Điện Biên chú trọng chuẩn hóa việc giải quyết thủ tục hành chính về hội. Các thủ tục như cho phép thành lập hội, phê duyệt điều lệ, công nhận ban vận động thành lập hội, tổ chức đại hội, đổi tên, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, giải thể hội được rà soát theo hướng xác định rõ thành phần hồ sơ, trình tự và thời gian giải quyết.

Đáng chú ý, Sở Nội vụ tỉnh Điện Biên xác định quản lý nhà nước về hội không phải là nhiệm vụ riêng của cơ quan nội vụ. Để bảo đảm đánh giá đúng tôn chỉ, mục đích, nội dung hoạt động, điều kiện hoạt động và sự phù hợp của điều lệ hội trong từng lĩnh vực, cần tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan nội vụ với các sở, ngành chuyên môn.

Quan điểm này phù hợp với yêu cầu quản trị địa phương hiện đại: chuyển từ quản lý nặng về thủ tục, hành chính sang quản lý theo chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực và hiệu quả hoạt động; đồng thời bảo đảm các tổ chức hội thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích, tuân thủ pháp luật và phát huy được vai trò xã hội.

Những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai tại Điện Biên cũng cho thấy một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Theo Sở Nội vụ, Nghị định số 126/2024/NĐ-CP về cơ bản vẫn phù hợp với công tác quản lý hội trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, nhưng một số nội dung chưa theo kịp mô hình quản lý mới và những thay đổi trong chủ trương về quản lý hội. Điều này dẫn tới một số nhiệm vụ có nguy cơ chồng chéo, gây khó khăn cho cả cơ quan quản lý và hoạt động của hội.

Một trong những vấn đề được địa phương quan tâm là cơ chế quản lý đối với các hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ. Trong điều kiện các hội này hiện do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quản lý, cần tiếp tục làm rõ nội dung, phạm vi trách nhiệm quản lý nhằm tránh trùng lặp, chồng chéo và phát sinh thêm thủ tục không cần thiết đối với các hội.

Bên cạnh đó, Nghị định số 126/2024/NĐ-CP chưa quy định cụ thể quy trình, thủ tục, hồ sơ công nhận hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ. Việc thiếu hướng dẫn cụ thể dẫn đến khó khăn trong việc thống nhất thực hiện và hướng dẫn các hội xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận. Đây lại là vấn đề có tác động trực tiếp đến vị trí, vai trò, điều kiện hoạt động, cơ chế giao nhiệm vụ, kinh phí và chế độ, chính sách đối với người làm việc tại hội.

Một vướng mắc khác là quy định về thẩm quyền và điều kiện xác định hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ chưa thật sự thống nhất giữa quy định của Đảng và quy định của Chính phủ. Theo báo cáo của Sở Nội vụ, tại Kết luận số 230-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, thẩm quyền giao được xác định thuộc cấp ủy; trong khi Nghị định số 126/2024/NĐ-CP quy định thẩm quyền thuộc UBND.

Từ thực tế này, Điện Biên cho rằng cần có tiêu chí rõ ràng để xác định hội nào thực sự cần được giao nhiệm vụ thường xuyên, hội nào hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản, tự bảo đảm kinh phí. Việc phân định rõ sẽ góp phần hạn chế tình trạng lúng túng trong tổ chức thực hiện, đồng thời tăng cường kiểm soát việc phát sinh yêu cầu hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.

Tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý

Từ thực tiễn triển khai, tỉnh Điện Biên kiến nghị Bộ Nội vụ quan tâm tham mưu cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung Nghị định số 126/2024/NĐ-CP và Quyết định số 30/2011/QĐ-TTg theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, đồng bộ với các quy định về phân định thẩm quyền, phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực nội vụ.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là nghiên cứu tăng thẩm quyền của UBND cấp xã trong quản lý hội, trong đó có thẩm quyền công nhận hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ; đồng thời rà soát, sửa đổi các quy định về phụ cấp đối với người nghỉ hưu giữ chức danh lãnh đạo hội.

Cùng với hoàn thiện quy định pháp luật, tỉnh đề nghị ban hành hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục, hồ sơ và tiêu chí công nhận hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ; trong đó làm rõ thẩm quyền quyết định, cơ quan tham mưu, trách nhiệm phối hợp, căn cứ xác định nhiệm vụ thường xuyên và cơ chế rà soát định kỳ. Đây là những nội dung có ý nghĩa thiết thực nhằm bảo đảm việc tổ chức và quản lý hội được thực hiện chặt chẽ, thống nhất trên phạm vi cả nước.

Thực tiễn Điện Biên cho thấy, việc triển khai Nghị định số 126/2024/NĐ-CP trong bối cảnh chính quyền địa phương 02 cấp đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để địa phương rà soát, sắp xếp lại hệ thống hội, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo, hoạt động hình thức; đồng thời tạo điều kiện để các hội hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích và phát huy tốt hơn vai trò cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền với Nhân dân. Sau sắp xếp, các hội cơ bản đã đi vào hoạt động ổn định và từng bước thích ứng với mô hình quản lý mới.

Đối với một tỉnh miền núi, biên giới, nhiều dân tộc như Điện Biên, vai trò của các hội càng có ý nghĩa trong việc vận động, tập hợp Nhân dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và hỗ trợ thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, tinh gọn tổ chức hội không đồng nghĩa với giảm vai trò xã hội của hội, mà hướng tới xây dựng hệ thống hội hoạt động thực chất hơn, rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm.

Trong thời gian tới, Điện Biên xác định tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hội, đồng thời tạo điều kiện để các hội hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích; phát huy vai trò trong tập hợp, đoàn kết hội viên, vận động Nhân dân, tham gia phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc trên địa bàn.

Phương Nga