Nhận thức pháp luật - nền tảng quan trọng để phòng ngừa tai nạn lao động
Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, ATVSLĐ không chỉ là yêu cầu bắt buộc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn là yếu tố quan trọng bảo vệ nguồn nhân lực, bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững. Đối với Hà Nội, địa bàn có quy mô kinh tế lớn, cơ cấu ngành nghề đa dạng, tập trung nhiều khu công nghiệp, công trình xây dựng, làng nghề và cơ sở sản xuất, kinh doanh, yêu cầu bảo đảm an toàn cho người lao động ngày càng trở nên cấp thiết.
Theo số liệu báo cáo, năm 2025, Hà Nội ghi nhận 217 vụ tai nạn lao động, làm 96 người tử vong. Trong 8 tháng đầu năm 2026, số liệu được công bố tại cơ sở cho thấy tình hình tai nạn lao động chết người vẫn diễn biến đáng lo ngại với tổng 65 vụ tai nạn lao động chết người, làm 67 người chết và 4 người bị thương. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ), đưa kiến thức và kỹ năng phòng ngừa rủi ro đến gần hơn với doanh nghiệp và người lao động.
Nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ tai nạn lao động vẫn xuất phát từ những yếu tố có thể phòng tránh: người lao động chưa được huấn luyện đầy đủ, thiếu phương tiện bảo vệ cá nhân, chưa nhận diện được các yếu tố nguy hiểm tại nơi làm việc; một số người sử dụng lao động, đặc biệt là chủ hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm pháp lý về ATVSLĐ. Một bộ phận lao động tự do còn tâm lý chủ quan, coi nhẹ quy trình an toàn, chấp nhận làm việc trong điều kiện nguy hiểm để bảo đảm thu nhập.
Bên cạnh đó, tại một số doanh nghiệp và công trình xây dựng, việc huấn luyện ATVSLĐ còn mang tính hình thức, chưa chú trọng hướng dẫn kỹ năng thực hành và xử lý tình huống thực tế. Qua kiểm tra của các cơ quan chức năng, vẫn phát hiện những tồn tại như chưa tổ chức huấn luyện đầy đủ, chưa thực hiện nghiêm việc khám sức khỏe định kỳ, chưa trang bị đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động.
Những hạn chế này cho thấy, việc nâng cao nhận thức pháp luật phải được xác định là một trong những giải pháp căn cơ để phòng ngừa tai nạn lao động. Pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người sử dụng lao động hiểu rõ trách nhiệm, chủ động đầu tư các điều kiện làm việc an toàn; người lao động nắm được quyền, nghĩa vụ và có kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Quan trọng hơn, nhận thức phải được chuyển hóa thành hành động thường xuyên, thành quy trình và thói quen an toàn trong từng hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật, chú trọng kỹ năng thực hành
Nhận thức rõ vai trò của công tác truyền thông trong phòng ngừa tai nạn lao động, năm 2025 và 9 tháng năm 2026, Hà Nội đã triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật với sự phối hợp của các sở, ngành, tổ chức công đoàn, cơ quan báo chí và doanh nghiệp. Nội dung tuyên truyền tập trung vào quy định pháp luật về ATVSLĐ, trách nhiệm của người sử dụng lao động, quyền và nghĩa vụ của người lao động, nhận diện yếu tố nguy hiểm, có hại tại nơi làm việc và các biện pháp phòng ngừa tai nạn, bệnh nghề nghiệp.
Năm 2025, toàn thành phố tổ chức gần 3.000 lớp tập huấn với hơn 210.000 lượt người tham gia. Riêng Sở Nội vụ tổ chức huấn luyện ATVSLĐ cho 171.440 lượt cán bộ quản lý, công nhân và người lao động. Có 45/45 công đoàn cấp trên cơ sở tổ chức các lớp tuyên truyền, huấn luyện cho đội ngũ cán bộ công đoàn cơ sở. Đây là lực lượng quan trọng trong việc chuyển tải quy định pháp luật, hướng dẫn kỹ năng và giám sát việc thực hiện các biện pháp an toàn ngay tại nơi làm việc.
Công tác truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng được chú trọng. Sở Nội vụ và Liên đoàn Lao động Thành phố phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền hình Trung ương và địa phương xây dựng chuyên mục, phóng sự phản ánh điều kiện lao động tại khu công nghiệp, làng nghề, công trình trọng điểm. Báo Lao động Thủ đô và Trang thông tin điện tử của Liên đoàn Lao động Thành phố đăng tải 42 tin, bài về ATVSLĐ và các hoạt động chăm lo, hỗ trợ đoàn viên, người lao động bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
Trong Tháng hành động về ATVSLĐ và Tháng Công nhân năm 2025, Thành phố phát hành trên 10.000 tờ rơi và 5.000 ấn phẩm tuyên truyền; gần 8.700 băng rôn, banner, khẩu hiệu được triển khai tại các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và địa bàn dân cư. Những hình thức tuyên truyền trực quan này góp phần đưa thông điệp về an toàn lao động đến với đông đảo người lao động, nhất là tại các khu vực sản xuất tập trung.
Bên cạnh đó, hoạt động tư vấn pháp luật lao động và bảo hiểm xã hội lưu động được tổ chức, giải đáp trực tiếp cho hàng trăm lượt người lao động về quyền lợi, nghĩa vụ và các quy định liên quan đến bảo hộ lao động. Hình thức tư vấn, đối thoại trực tiếp giúp người lao động có điều kiện trao đổi những vấn đề phát sinh trong thực tế, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp hiểu rõ hơn trách nhiệm pháp lý trong tổ chức thực hiện công tác ATVSLĐ.
Trong 9 tháng năm 2026, thành phố Hà Nội tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật về ATVSLĐ, trong đó tập trung cao điểm vào dịp Tháng hành động về ATVSLĐ và Tháng Công nhân năm 2026 với chủ đề “Đổi mới quản lý và nâng cao hiệu quả công tác an toàn, vệ sinh lao động trong kỷ nguyên số”.
Cùng với hoạt động phát động cấp thành phố, công tác thông tin, tuyên truyền được triển khai rộng khắp tại các cơ quan quản lý nhà nước, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã và làng nghề. Các hình thức tuyên truyền được đa dạng hóa, kết hợp giữa cổ động trực quan bằng băng rôn, khẩu hiệu, tài liệu truyền thông với tuyên truyền trực tiếp, hướng dẫn và phổ biến kiến thức tại cơ sở sản xuất, kinh doanh; chú trọng truyền thông về nhận diện yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc, biện pháp phòng ngừa tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp; qua đó từng bước hình thành ý thức chủ động bảo vệ sức khỏe, tính mạng của người lao động.
Đáng chú ý, một số địa phương đã lựa chọn phương thức truyền thông trực quan, dễ tiếp cận, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm đối tượng. UBND xã Ứng Thiên đã xây dựng, giới thiệu chuỗi video tuyên truyền về các tình huống tai nạn do ngã cao, hậu quả của việc không được huấn luyện ATVSLĐ, nguy cơ mất an toàn khi sửa chữa điện và tai nạn trong nhà máy; đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của người sử dụng lao động trong đầu tư trang thiết bị, tổ chức huấn luyện và bảo đảm điều kiện làm việc an toàn.
Tại xã Thanh Oai, các hoạt động hưởng ứng Tháng hành động cũng được đẩy mạnh thông qua thông tin, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, khuyến khích người lao động và người sử dụng lao động chủ động phòng ngừa tai nạn, bệnh nghề nghiệp.
Tại phường Hà Đông, chính quyền địa phương yêu cầu tăng cường công tác tuyên truyền với việc kiểm tra các công trình xây dựng, cơ sở cơ khí, gara sửa chữa ô tô và những địa điểm có nguy cơ cao; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền về phòng ngừa điện giật, ngã cao, sập đổ công trình, sử dụng máy móc an toàn và trang bị phương tiện bảo hộ.
Bên cạnh các hình thức truyền thông trực tiếp và cổ động trực quan, Hà Nội còn chú trọng ứng dụng nền tảng số, tổ chức các cuộc thi trực tuyến tìm hiểu kiến thức, pháp luật về ATVSLĐ, thu hút sự tham gia của đoàn viên công đoàn, công nhân, viên chức và người lao động.
Thành phố định hướng đa dạng hóa phương thức truyền thông, kết hợp tuyên truyền trực tiếp tại nơi sản xuất với truyền thông trực tuyến; khai thác các nền tảng Zalo, Facebook, TikTok và phương tiện truyền thông đa phương tiện; ưu tiên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong biên tập nội dung, xây dựng trailer, video cảnh báo nguy cơ và hướng dẫn biện pháp phòng ngừa.
Việc kết hợp nhiều hình thức tuyên truyền, từ truyền thông đại chúng, nền tảng số đến hướng dẫn trực tiếp tại nơi làm việc, góp phần đưa các quy định pháp luật về ATVSLĐ đến gần hơn với doanh nghiệp và người lao động. Qua đó, từng bước chuyển biến nhận thức thành hành động cụ thể, nâng cao trách nhiệm của người sử dụng lao động, ý thức tự bảo vệ của người lao động và thúc đẩy xây dựng văn hóa an toàn trong sản xuất, kinh doanh trên địa bàn Thủ đô.
Từ thực tiễn triển khai ở xã Ứng Thiên, xã Thanh Oai và phường Hà Đông cùng các hoạt động hưởng ứng Tháng hành động năm 2026 có thể thấy, công tác truyền thông đang được mở rộng cả về đối tượng và phương thức tiếp cận. Nội dung ATVSLĐ không chỉ được phổ biến trong nhà máy, công trường mà còn từng bước đi vào khu dân cư, tổ dân phố, làng nghề và hộ sản xuất, kinh doanh cá thể. Đây là hướng đi cần thiết, bởi một bộ phận lớn người lao động phi chính thức làm việc phân tán, không có điều kiện thường xuyên tham gia các lớp huấn luyện tập trung và ít được tiếp cận với thông tin pháp luật chính thống.
Trong thời gian tới, Hà Nội cần tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp đã đề ra, trong đó ưu tiên nâng cao chất lượng tuyên truyền, huấn luyện theo hướng thiết thực, dễ hiểu, dễ áp dụng. Nội dung truyền thông cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm nghề nghiệp, tập trung vào những nguy cơ thường gặp trong xây dựng dân dụng, cơ khí, làng nghề, sử dụng điện, vận hành máy móc và làm việc trong môi trường có yếu tố nguy hiểm, độc hại. Với lao động tự do, cần tăng cường hình thức truyền thông lưu động, video ngắn, tài liệu trực quan và hướng dẫn trực tiếp tại cộng đồng.
Cùng với đó, cần phát huy trách nhiệm của người sử dụng lao động trong tổ chức huấn luyện, trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân, kiểm định máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt và xây dựng quy trình làm việc an toàn. Người lao động cần chủ động học tập, tuân thủ nội quy, sử dụng đúng phương tiện bảo hộ, không làm việc khi chưa được hướng dẫn hoặc khi điều kiện an toàn chưa được bảo đảm. Chính quyền cấp xã, phường cần tiếp tục nâng cao năng lực quản lý, nắm chắc địa bàn, phối hợp với các cơ quan chuyên môn, tổ chức công đoàn và đoàn thể để đưa thông tin pháp luật đến đúng đối tượng.
Đặc biệt, chuyển đổi số cần được gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả thực chất. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu về tai nạn lao động, kết nối thông tin giữa cơ quan quản lý, công an và chính quyền cấp xã sẽ hỗ trợ nhận diện địa bàn, ngành nghề có nguy cơ cao, từ đó lựa chọn nội dung truyền thông và kiểm tra phù hợp. Các nền tảng số, video tình huống và tài liệu điện tử cần được sử dụng như công cụ hỗ trợ huấn luyện, không thay thế yêu cầu thực hành và hướng dẫn trực tiếp tại nơi làm việc.
Nâng cao nhận thức pháp luật về ATVSLĐ là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người lao động. Khi thông tin pháp luật được truyền tải đúng đối tượng, kỹ năng phòng ngừa được thực hành thường xuyên và trách nhiệm của các bên được thực hiện nghiêm túc, văn hóa an toàn sẽ từng bước hình thành từ mỗi công trường, nhà máy, cơ sở sản xuất đến từng hộ kinh doanh và cộng đồng dân cư. Đó cũng là nền tảng để Hà Nội giảm thiểu tai nạn lao động, bảo vệ nguồn nhân lực và hướng tới môi trường lao động an toàn, nhân văn, phát triển bền vững.
Đức Anh
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả