Từ khóa: Đào tạo, bồi dưỡng; cán bộ, đảng viên; chuyển đổi số; lý luận chính trị.
Abstract: Digital transformation necessitates comprehensive innovation in political theory training and development, encompassing content, teaching methods, organizational management, and quality assessment. Based on an analysis of current practices and a review of previously published research, this article clarifies the achievements and limitations of current political theory training and development. It then proposes solutions to improve its quality through a modern and practical approach, fostering the critical thinking capacity of cadres and Party members and their ability to apply theoretical knowledge in practice.
Keywords: Training and development; cadres and Party members; digital transformation; political theory.
1. Mở đầu
Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tiếp cận tri thức và yêu cầu đối với năng lực lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Sự phát triển của công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận thông tin mà còn đặt ra những yêu cầu mới về bản lĩnh chính trị, phương pháp tư duy và năng lực giải quyết những vấn đề thực tiễn. Trong bối cảnh đó, đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cần chuyển mạnh từ chú trọng truyền thụ kiến thức sang phát triển tư duy khoa học, củng cố niềm tin và nâng cao khả năng vận dụng lý luận.
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng đối với sự phát triển đất nước1. Điều đó đặt ra yêu cầu đổi mới đồng bộ nội dung, phương pháp, quản trị và đánh giá chất lượng đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị. Mặc dù đã đạt những kết quả tích cực, công tác này vẫn còn những hạn chế cần được nhận diện và khắc phục nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ trong kỷ nguyên số.
2. Yêu cầu đổi mới và thực trạng công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số
Đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị là bộ phận quan trọng của công tác xây dựng Đảng, nhằm trang bị tri thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng; đồng thời bồi dưỡng thế giới quan, phương pháp luận khoa học, bản lĩnh chính trị và năng lực thực tiễn cho cán bộ, đảng viên. Trong bối cảnh chuyển đổi số, công tác này đứng trước yêu cầu đổi mới không chỉ về nội dung, phương pháp mà còn về mục tiêu, phương thức tổ chức và đánh giá chất lượng. Khi thông tin ngày càng phong phú, giá trị của đào tạo, bồi dưỡng không chỉ được quyết định bởi lượng kiến thức truyền đạt mà quan trọng hơn là khả năng giúp người học phân tích, kiểm chứng và vận dụng tri thức. Đồng thời, những vấn đề mới về quản trị dựa trên dữ liệu, đạo đức công vụ, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có năng lực tư duy, dự báo và xử lý những tình huống phức tạp. Vì vậy, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị phải hướng đến phát triển năng lực người học, gắn lý luận với thực tiễn, không đồng nhất chuyển đổi số với số hóa giáo trình hay tổ chức lớp học trực tuyến.
Trong thời gian qua, công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị đã có những chuyển biến tích cực. Hệ thống quy định về đối tượng, tiêu chuẩn, phân cấp đào tạo và điều kiện bảo đảm chất lượng tiếp tục được hoàn thiện. Quy định số 350-QĐ/TW ngày 29/8/2025 về đối tượng, tiêu chuẩn và phân cấp đào tạo lý luận chính trị; Quy định số 396-QĐ/TW ngày 06/01/2026 về trường chính trị chuẩn đã tạo cơ sở nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng2. Cùng với đó, quy mô đào tạo tiếp tục được duy trì, đáp ứng nhu cầu học tập của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Riêng các trường chính trị vùng đồng bằng sông Cửu Long, năm 2023 đã tổ chức 642 lớp với 68.643 học viên3. Mặc dù chỉ phản ánh kết quả của một khu vực, số liệu cho thấy khối lượng nhiệm vụ đào tạo, bồi dư tương đối lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chuẩn hóa và nâng cao chất lượng hoạt động.
Nội dung, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng từng bước được đổi mới theo hướng gắn lý luận với thực tiễn, chú trọng cập nhật kiến thức và phát huy vai trò chủ động của người học. Cùng với trang bị tri thức lý luận, các cơ sở đào tạo đã quan tâm những vấn đề mới trong xây dựng Đảng, quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội; tăng cường nghiên cứu thực tế, thảo luận và xử lý tình huống. Khảo cứu các trường chính trị vùng đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2019 -2024 ghi nhận hình thức, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng “khá đa dạng, phong phú, phù hợp với tình hình thực tiễn”4. Trong hệ thống Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, mô hình học tập kết hợp và phương thức phát huy vai trò chủ động của học viên cũng được triển khai5. Những chuyển biến này góp phần nâng cao tính thiết thực của công tác đào tạo, bồi dưỡng, tạo điều kiện phát triển tư duy và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn công tác.
Đáng chú ý, ứng dụng công nghệ số bước đầu làm thay đổi phương thức quản lý, giảng dạy và tiếp cận tri thức. Một số trường chính trị đã triển khai phần mềm quản lý đào tạo, nền tảng học tập trực tuyến, thư viện số và học liệu điện tử6. Trong hệ thống Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, chuyển đổi số được đẩy mạnh, chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu giảng viên, học viên và các phần mềm quản trị thông minh7. Cùng với đó, hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và phát triển năng lực giảng viên ngày càng được quan tâm. Giai đoạn 2020 - 2024, trong hệ thống trường chính trị cấp tỉnh và trường cán bộ bộ, ngành, số đề tài khoa học tăng từ 357 lên 455 đề tài; số bài đăng tạp chí tăng từ 337 lên 3.568 bài8. Mặc dù số lượng chưa phản ánh đầy đủ chất lượng nghiên cứu, những kết quả này cho thấy nguồn lực tri thức phục vụ đào tạo được mở rộng, tạo điều kiện để giảng viên cập nhật kiến thức, bổ sung luận cứ thực tiễn và nâng cao chất lượng bài giảng. Nhìn chung, những chuyển biến về thể chế, nội dung, phương pháp, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ đã tạo nền tảng quan trọng để đổi mới đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị trong điều kiện mới.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị vẫn còn những hạn chế, bất cập, nhất là sự thiếu đồng bộ giữa yêu cầu chuyển đổi số với nội dung, phương pháp và điều kiện tổ chức thực hiện. Ở một số cơ sở, nội dung chương trình vẫn thiên về truyền đạt tri thức có sẵn, chưa chú trọng đúng mức những vấn đề mới trong lãnh đạo, quản lý và chuyển đổi số. Việc thực hiện nội dung đào tạo, bồi dưỡng còn “chậm đổi mới, thiếu cân đối giữa trang bị tri thức lý luận với kỹ năng nghiệp vụ”9. Trong khi đó, sự phát triển của công nghệ đang đặt ra những yêu cầu mới về quản trị, dữ liệu, đạo đức công vụ và xử lý tình huống. Khoảng cách giữa nội dung giảng dạy với thực tiễn vì vậy làm giảm tính thiết thực của chương trình và hạn chế khả năng vận dụng lý luận của người học.
Phương pháp đào tạo, bồi dưỡng tuy có đổi mới nhưng chưa tạo được sự chuyển biến đồng đều từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực tư duy. Ở một số cơ sở, hoạt động giảng dạy vẫn thiên về thuyết trình, diễn giải; việc tổ chức thảo luận, phản biện và giải quyết vấn đề chưa tương xứng với yêu cầu. Một bộ phận giảng viên còn lúng túng trong thiết kế bài giảng trực tuyến, hoạt động giảng dạy “thiếu tương tác và gắn kết với người học”10; một số chuyên đề vẫn nặng về truyền thụ lý thuyết11. Điều đó cho thấy đổi mới phương tiện chưa đồng nghĩa với đổi mới phương pháp, khiến công nghệ chưa phát huy đầy đủ vai trò trong phát triển tư duy độc lập, năng lực phản biện và khả năng vận dụng lý luận của học viên.
Quá trình chuyển đổi số giữa các cơ sở đào tạo còn thiếu đồng bộ, nhất là về hạ tầng, học liệu và năng lực số của đội ngũ giảng viên. Một số cơ sở đã phát triển nền tảng quản trị và học tập số, trong khi nhiều nơi mới dừng ở mức ứng dụng công nghệ hỗ trợ hoạt động truyền thống. Hệ thống quản lý học tập, thư viện số và kho học liệu điện tử chưa được chuẩn hóa, liên thông rộng rãi; phần lớn các trường chính trị chưa có hệ thống quản lý học tập trực tuyến được chuẩn hóa mà vẫn chủ yếu dựa vào các nền tảng hội họp trực tuyến phổ biến12. Một bộ phận giảng viên cũng “chưa thật sự làm chủ công nghệ số”13. Những hạn chế này phản ánh khoảng cách giữa đầu tư công nghệ với năng lực khai thác, sử dụng, khiến chuyển đổi số chưa tạo ra sự thay đổi tương ứng về chất lượng đào tạo.
Bên cạnh đó, động cơ và khả năng tự học của một bộ phận học viên chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu học tập chủ động trong môi trường số. Tình trạng chú trọng “hoàn thành khóa học” hơn là “tự học để phát triển bản thân và nâng cao năng lực thực tiễn công tác” vẫn được ghi nhận14. Trong khi đó, khả năng tiếp cận nguồn thông tin phong phú không đồng nghĩa với năng lực chiếm lĩnh tri thức. Nếu thiếu động cơ và phương pháp tự học, người học khó chuyển hóa kiến thức thành tư duy độc lập và năng lực giải quyết vấn đề. Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo càng đặt ra yêu cầu nâng cao trách nhiệm học thuật, khả năng kiểm chứng thông tin và ý thức tự giác của học viên.
Bên cạnh đó, việc đánh giá chất lượng đào tạo, bồi dưỡng chưa gắn kết đầy đủ với năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn công tác. Cơ chế phối hợp giữa một số cơ sở đào tạo với cơ quan sử dụng cán bộ chưa thật chặt chẽ; hoạt động quản lý, kiểm tra, giám sát còn hạn chế15. Việc thiếu hệ thống quản lý học tập tích hợp cũng ảnh hưởng đến khả năng theo dõi, đánh giá sự tiến bộ của học viên16. Những bất cập này đặt ra yêu cầu chuyển từ chú trọng kết quả hoàn thành chương trình sang đánh giá sự phát triển năng lực tư duy, khả năng vận dụng lý luận và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của cán bộ sau đào tạo.
Từ thực trạng trên có thể thấy, vấn đề cốt lõi không chỉ là mở rộng ứng dụng công nghệ mà phải tạo ra sự chuyển biến đồng bộ giữa nội dung, phương pháp, năng lực đội ngũ và đánh giá chất lượng. Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi góp phần chuyển hóa tri thức lý luận thành năng lực tư duy và hành động thực tiễn của cán bộ, đảng viên.
3. Giải pháp nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số
Thứ nhất, đổi mới tư duy đào tạo, bồi dưỡng, lấy phát triển năng lực của người học làm mục tiêu trung tâm.
Cần chuyển từ chú trọng truyền thụ kiến thức, hoàn thành chương trình sang phát triển tư duy lý luận, bản lĩnh chính trị và năng lực giải quyết vấn đề. Xác định chuẩn đầu ra phù hợp với từng đối tượng, trình độ và vị trí công tác; gắn mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng với yêu cầu sử dụng cán bộ, lấy sự tiến bộ về năng lực và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ làm thước đo chất lượng. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, cơ quan sử dụng cán bộ và người học, khắc phục tình trạng học tập chủ yếu nhằm đáp ứng tiêu chuẩn hình thức.
Thứ hai, đổi mới nội dung, chương trình theo hướng cập nhật, thiết thực, gắn với thực tiễn.
Trên cơ sở bảo đảm tính cơ bản, hệ thống của lý luận chính trị, cần cập nhật những vấn đề mới về đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị quốc gia, kinh tế số, đạo đức công vụ, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo. Chương trình phải phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ của từng nhóm cán bộ; tăng cường nghiên cứu tình huống, phân tích chính sách và giải quyết vấn đề thực tiễn. Đồng thời, xây dựng cơ chế cập nhật chương trình từ kết quả nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và phản hồi của cơ quan sử dụng cán bộ, bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn.
Thứ ba, đổi mới phương pháp giảng dạy, phát huy tư duy độc lập và tính chủ động của người học.
Cần giảm sự lệ thuộc vào thuyết trình một chiều, tăng cường thảo luận, đối thoại, phản biện, nghiên cứu tình huống và giải quyết vấn đề. Giảng viên giữ vai trò định hướng, tổ chức quá trình nhận thức; học viên chủ động nghiên cứu, trao đổi và vận dụng tri thức. Kết hợp linh hoạt giảng dạy trực tiếp với học tập trên nền tảng số, sử dụng công nghệ để tăng tương tác và hỗ trợ tự học. Đối với trí tuệ nhân tạo, cần quy định rõ nguyên tắc sử dụng, bảo đảm kiểm chứng thông tin và trung thực học thuật, không để công nghệ thay thế tư duy độc lập.
Thứ tư, phát triển đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu về lý luận, thực tiễn và năng lực số.
Xây dựng đội ngũ giảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ lý luận chuyên sâu, am hiểu thực tiễn, có phương pháp sư phạm hiện đại và năng lực khai thác công nghệ. Chú trọng bồi dưỡng kỹ năng thiết kế học liệu, tổ chức tương tác, quản trị lớp học và sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm; tăng cường nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và phát triển cộng đồng học tập chuyên môn. Việc đánh giá giảng viên cần chú trọng chất lượng bài giảng, năng lực đổi mới phương pháp và sự tiến bộ của học viên.
Thứ năm, xây dựng hệ sinh thái học liệu số và đổi mới quản trị đào tạo dựa trên dữ liệu.
Phát triển đồng bộ hạ tầng, dữ liệu và học liệu số; xây dựng kho học liệu dùng chung, tích hợp giáo trình, bài giảng, tài liệu nghiên cứu và tình huống thực tiễn đã được thẩm định. Đồng thời, phát triển hệ thống quản trị đào tạo dựa trên dữ liệu, kết nối thông tin về chương trình, giảng viên, học viên và kết quả học tập. Việc đầu tư phải bảo đảm tính liên thông, hiệu quả sử dụng và an toàn thông tin, tránh phát triển những nền tảng riêng lẻ, phân tán nguồn lực.
Thứ sáu, đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng đo lường năng lực và kết quả sau đào tạo.
Cần giảm các hình thức kiểm tra chủ yếu dựa vào ghi nhớ, tăng cường đánh giá thông qua phân tích chính sách, nghiên cứu tình huống và giải quyết vấn đề thực tiễn. Tiêu chí đánh giá phải phản ánh năng lực tư duy lý luận, phản biện và vận dụng kiến thức. Đặc biệt, cần thiết lập cơ chế phối hợp giữa cơ sở đào tạo với cơ quan sử dụng cán bộ trong đánh giá kết quả và theo dõi hiệu quả sau đào tạo, lấy sự tiến bộ thực chất của người học làm căn cứ điều chỉnh chương trình, phương pháp và nâng cao chất lượng.
4. Kết luận
Chuyển đổi số đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị. Những kết quả đạt được đã tạo tiền đề quan trọng, nhưng quá trình đổi mới vẫn còn những hạn chế về tính đồng bộ, năng lực đội ngũ và hiệu quả vận dụng lý luận vào thực tiễn. Vì vậy, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp về tư duy, nội dung, phương pháp, đội ngũ, học liệu số và đánh giá chất lượng.
Thước đo quan trọng nhất không phải số lượng bài giảng được số hóa hay lớp học trực tuyến được tổ chức, mà là sự phát triển về bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn của cán bộ, đảng viên. Đây là cơ sở để công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Đảng và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới./.
------------------------------------
Tài liệu tham khảo:
(1) Bộ Chính trị, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
(2) Ban Bí thư, Quy định số 350-QĐ/TW ngày 29/8/2025 về đối tượng, tiêu chuẩn và phân cấp đào tạo lý luận chính trị; Quy định số 396-QĐ/TW ngày 06/01/2026 về trường chính trị chuẩn.
(3), (4), (9), (15) Huỳnh Văn Tánh, “Chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của các trường chính trị tỉnh, thành phố vùng đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2019 - 2024”, Tạp chí Lý luận chính trị, ngày 28/10/2025.
(5), (10), (13), (14) Trần Thị Kiều Nga, “Đổi mới phương pháp và đa dạng hóa hình thức đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị trong môi trường số hiện nay”, Tạp chí Lý luận chính trị, tháng 11/2025.
(6), (12), (16) Bùi Việt Chung và Hoàng Văn Thanh, “Thực trạng và giải pháp chuyển đổi số trong trường chính trị hiện nay”, Tạp chí Lý luận chính trị, ngày 07/9/2025.
(7) Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, “Hội nghị tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng năm 2025, phương hướng, nhiệm vụ năm 2026”, ngày 26/12/2025.
(8) Nguyễn Thế Công, “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học của các trường chính trị, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong thời kỳ mới”, Tạp chí Lý luận chính trị, ngày 24/02/2026.
(11) Nguyễn Thị Kim Dung và Nguyễn Thị Hương, “Trường Chính trị Nguyễn Văn Cừ tỉnh Bắc Ninh đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên phát triển mới”, Tạp chí Lý luận chính trị, ngày 27/5/2026.
TS Phạm Thị Kim Ngân - Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
