Tiếng Việt
Tiếng Việt Tiếng Anh

Vai trò của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở trong quan hệ lao động

Ngày đăng: 16/11/2026   13:39
Đọc bài viết
Mặc định Cỡ chữ
Trong quan hệ lao động, sự hài hòa về quyền và lợi ích giữa người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động có ý nghĩa quan trọng đối với ổn định sản xuất, kinh doanh và phát triển doanh nghiệp. Để xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, hài hòa, ổn định, pháp luật lao động đã thiết lập cơ chế để NLĐ tham gia vào quá trình đối thoại, thương lượng và quyết định những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của mình.

Theo khoản 3 Điều 3 Bộ luật Lao động năm 2019, tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở là tổ chức được thành lập trên cơ sở tự nguyện của người lao động tại một đơn vị sử dụng lao động nhằm mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động trong quan hệ lao động thông qua thương lượng tập thể hoặc các hình thức khác theo quy định của pháp luật về lao động. Tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở bao gồm công đoàn cơ sở và tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp.

Tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở có quyền và trách nhiệm đại diện cho NLĐ trong nhiều hoạt động quan trọng, bao gồm tham gia thương lượng, ký kết và giám sát việc thực hiện thỏa ước lao động tập thể; tham gia đối thoại với người sử dụng lao động; tham gia xây dựng và giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc; đại diện người lao động trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động theo quy định của pháp luật.

Kênh đối thoại tại nơi làm việc

Đối thoại tại nơi làm việc là một trong những cơ chế quan trọng để các bên trao đổi thông tin, tăng cường sự hiểu biết và tìm tiếng nói chung trong quan hệ lao động. Nghị định số 145/2020/NĐ-CP ngày 14/12/2020 của Chính phủ "Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động" đã quy định cụ thể về tổ chức đối thoại tại nơi làm việc, góp phần xác định rõ hơn cách thức thực hiện cơ chế này trong doanh nghiệp.

Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động

Theo đó, tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở tham gia vào quá trình đối thoại định kỳ hoặc đột xuất với người sử dụng lao động. Nội dung đối thoại có thể liên quan trực tiếp đến tình hình sản xuất, kinh doanh; việc thực hiện hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể, nội quy, quy chế và các cam kết tại nơi làm việc; điều kiện làm việc; yêu cầu của người lao động và những vấn đề mà các bên cùng quan tâm.

Đối thoại có ý nghĩa đặc biệt khi doanh nghiệp thực hiện những thay đổi tác động đến NLĐ. Những điều chỉnh về tổ chức sản xuất, bố trí lao động, thời giờ làm việc, chế độ, chính sách hoặc phương án sử dụng lao động nếu được trao đổi đầy đủ sẽ giúp NLĐ hiểu rõ lý do, yêu cầu và cách thức thực hiện.

Nghị định số 145/2020/NĐ-CP cũng gắn đối thoại tại nơi làm việc với việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở. Qua đó, quyền được biết, được tham gia ý kiến và được giám sát của NLĐ được cụ thể hóa trong đời sống doanh nghiệp.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở là tham gia thương lượng tập thể. Bộ luật Lao động năm 2019 xác lập thương lượng tập thể là quá trình trao đổi, thảo luận giữa một hoặc nhiều tổ chức đại diện NLĐ với người sử dụng lao động hoặc tổ chức đại diện người sử dụng lao động nhằm xác lập điều kiện lao động, quy định về quan hệ giữa các bên và xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, hài hòa, ổn định.

Trong quá trình thương lượng, tổ chức đại diện NLĐ có trách nhiệm tập hợp, phản ánh các yêu cầu chính đáng của NLĐ, đồng thời cân nhắc điều kiện thực tế của doanh nghiệp. Những vấn đề về tiền lương, thưởng, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, an toàn, vệ sinh lao động, phúc lợi và các điều kiện làm việc khác có thể trở thành nội dung được các bên trao đổi theo quy định pháp luật.

Tham gia xây dựng quy chế tại doanh nghiệp

Quan hệ lao động được điều chỉnh bởi pháp luật, hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và nhiều quy định nội bộ của doanh nghiệp. Vì vậy, sự tham gia của tổ chức đại diện NLĐ trong quá trình xây dựng, sửa đổi các quy định có liên quan trực tiếp đến người lao động có ý nghĩa thiết thực.

Tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở được tham khảo ý kiến trong quá trình xây dựng, sửa đổi nội quy lao động, thang lương, bảng lương, quy chế trả lương, quy chế thưởng, quy chế dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc và các quy định khác có liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người lao động theo quy định của pháp luật.

Đặc biệt, trong trường hợp doanh nghiệp phải thay đổi phương án tổ chức sản xuất hoặc sử dụng lao động, việc trao đổi với tổ chức đại diện NLĐ có thể giúp các bên chủ động hơn trong xử lý tác động đối với NLĐ. Từ đó, các phương án về bố trí, đào tạo lại, điều chuyển hoặc chấm dứt hợp đồng lao động được xem xét theo đúng quy định và hạn chế phát sinh tranh chấp.

Ảnh minh họa: Người lao động tham gia đóng góp ý kiến và thương lượng.

Đối với tranh chấp lao động, vấn đề này có thể phát sinh trong quá trình làm việc. Nếu không được giải quyết kịp thời, bất đồng có thể tác động đến quan hệ giữa NLĐ và người sử dụng lao động, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong trường hợp này, tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở có vai trò quan trọng trong việc tư vấn, hỗ trợ và đại diện người lao động theo quy định pháp luật. Việc tổ chức đại diện tham gia từ giai đoạn đầu giúp NLĐ hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình, đồng thời có thêm một kênh trao đổi với người sử dụng lao động.

Đối với tranh chấp tập thể, vai trò của tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở càng được đặt ra rõ hơn. Bộ luật Lao động năm 2019 quy định các cơ chế giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền và về lợi ích, trong đó thương lượng là phương thức giải quyết tranh chấp theo pháp luật được ưu tiên thực hiện.

Tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở cần phát huy khả năng hòa giải, thuyết phục và thương lượng trên cơ sở quyền lợi chính đáng của NLĐ và điều kiện thực tế của doanh nghiệp. Khi tranh chấp được giải quyết bằng đối thoại và thương lượng, chi phí xã hội, kinh tế và thời gian của các bên được hạn chế, môi trường làm việc cũng có điều kiện ổn định trở lại.

Xây dựng quan hệ lao động ổn định, tiến bộ

Để thực hiện tốt vai trò theo Bộ luật Lao động năm 2019 và Nghị định số 145/2020/NĐ-CP, yêu cầu đặt ra đối với tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở là phải nâng cao năng lực hoạt động.

Trước hết, cán bộ đại diện cần nắm chắc quy định pháp luật về hợp đồng lao động, tiền lương, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, kỷ luật lao động, an toàn, vệ sinh lao động, bảo hiểm xã hội và giải quyết tranh chấp lao động. Cùng với kiến thức pháp lý, kỹ năng đối thoại, thương lượng, thu thập thông tin và xử lý tình huống cũng có vai trò quan trọng.

Tổ chức đại diện cần xây dựng phương thức tiếp nhận ý kiến của NLĐ phù hợp với điều kiện từng doanh nghiệp. Những kiến nghị chính đáng cần được phân loại, xác minh và phản ánh đúng bản chất. Với những vấn đề thuộc thẩm quyền giải quyết của doanh nghiệp, tổ chức đại diện cần chủ động trao đổi để tìm hướng xử lý; với những vấn đề liên quan đến pháp luật, cần hướng dẫn NLĐ thực hiện đúng trình tự. Mặt khác, người sử dụng lao động cũng cần tạo điều kiện để tổ chức đại diện thực hiện chức năng theo luật định. Một cơ chế trao đổi thường xuyên, công khai và tôn trọng lẫn nhau sẽ giúp các bên xử lý vấn đề ngay từ cơ sở.

Quan hệ lao động là mối quan hệ vừa hợp tác vừa có những khác biệt về lợi ích. Người sử dụng lao động hướng tới hiệu quả sản xuất, kinh doanh; NLĐ quan tâm đến việc làm, thu nhập và điều kiện làm việc. Sự khác biệt đó cần được điều chỉnh bằng pháp luật, thương lượng và đối thoại.

Trong đó, tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở giữ vai trò cầu nối quan trọng. Một tổ chức đại diện hoạt động thực chất sẽ góp phần đưa tiếng nói của NLĐ vào quá trình xây dựng chính sách tại nơi làm việc, đồng thời giúp NLĐ hiểu và thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ của mình.

Về phía doanh nghiệp, việc tôn trọng và phát huy vai trò của tổ chức đại diện NLĐ cũng góp phần xây dựng môi trường làm việc dân chủ, kỷ cương. Các vấn đề về lao động được trao đổi công khai, các kiến nghị được tiếp nhận và xử lý theo quy định sẽ tạo nền tảng cho sự tin cậy giữa NLĐ và người sử dụng lao động.

Bộ luật Lao động năm 2019 và Nghị định số 145/2020/NĐ-CP đã đặt ra khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ cho hoạt động đại diện, đối thoại và thực hiện dân chủ tại nơi làm việc. Khi các bên cùng tôn trọng nguyên tắc hợp tác, thiện chí và bình đẳng trong quan hệ lao động, quyền lợi chính đáng của NLĐ được bảo vệ, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp được bảo đảm, góp phần xây dựng thị trường lao động ổn định và phát triển bền vững./.

Gia Hưng