Khi nguồn vốn trở thành sinh kế

Tại thôn Đồng Thịnh, xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ, câu chuyện phát triển kinh tế của gia đình bà Bùi Thị Bang bắt đầu từ khoản vay 100 triệu đồng được tiếp cận năm 2022 thông qua chương trình tín dụng chính sách. Trước đó, điều kiện kinh tế gia đình còn nhiều khó khăn, nguồn lực dành cho sản xuất hạn chế. Có vốn vay, bà lựa chọn đầu tư chăn nuôi lợn và bò sinh sản, từng bước xây dựng nguồn thu nhập ổn định.

Tháng 10/2026, gia đình bà Bang chú trọng áp dụng kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh cho đàn vật nuôi. Riêng hoạt động nuôi bò sinh sản, bình quân mỗi năm gia đình bán được 4 con bê, thu lãi hơn 50 triệu đồng. Khoản thu này giúp gia đình cải thiện đời sống, có thêm điều kiện duy trì sản xuất và tích lũy.

Từ một khoản vay ban đầu, gia đình bà Bang đã lựa chọn hướng sản xuất phù hợp với khả năng lao động và điều kiện thực tế. Chăn nuôi bò sinh sản đòi hỏi thời gian chăm sóc, chi phí thức ăn và kinh nghiệm phòng bệnh. Khi đàn vật nuôi phát triển ổn định, hộ gia đình có thể chủ động nguồn thu theo chu kỳ. Hiệu quả của khoản vay vì thế gắn với quá trình tổ chức sản xuất, chăm sóc vật nuôi và quản lý chi phí.

Đối với những hộ gia đình có ít nguồn lực tích lũy, khoản vốn vay được bổ sung đúng thời điểm có thể giúp duy trì hoạt động kinh tế, khai thác điều kiện sẵn có và từng bước hình thành nguồn thu lâu dài. Trường hợp của bà Bang cho thấy sự chuyển biến ấy được tạo nên từ một quá trình lao động, đầu tư và tích lũy kinh nghiệm.

Ở xã Cao Phong, gia đình ông Đào Duy Phúc lựa chọn phát triển kinh tế từ cây cam. Trên diện tích khoảng 5.000m², gia đình ông trồng cam Canh và cam lòng vàng C36. Vụ thu hoạch năm 2026 là vụ thứ tư kể từ khi gia đình cải tạo đất, trồng lứa cam mới, với sản lượng dự kiến hơn 10 tấn.

Để có được vườn cam như hiện nay, gia đình ông Phúc đã trải qua quá trình tái đầu tư sau khi vườn cây cũ giảm hiệu quả. Khoảng bốn năm trước, ông tiếp cận khoản vay 50 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội theo chương trình cho vay giải quyết việc làm. Nguồn vốn được sử dụng để đầu tư hệ thống hàng rào bảo vệ vườn cam, phục vụ quá trình chăm sóc và phát triển cây trồng.

Khoản vay 50 triệu đồng không phải toàn bộ chi phí hình thành vườn cam, nhưng đã đáp ứng một nhu cầu đầu tư cụ thể vào thời điểm cần thiết. Việc bảo vệ diện tích cây trồng, hạn chế những tác động bất lợi trong quá trình chăm sóc có ý nghĩa đối với hiệu quả sản xuất, nhất là khi cây ăn quả cần nhiều năm mới bước vào giai đoạn thu hoạch ổn định.

Mô hình của gia đình ông Phúc cho thấy nhu cầu vay vốn có thể xuất phát từ việc bổ sung một hạng mục còn thiếu trong quá trình sản xuất. Đối với những hộ đã có kinh nghiệm và tư liệu sản xuất, nguồn vốn tín dụng chính sách giúp hoàn thiện điều kiện đầu tư, duy trì hoạt động và nâng cao năng lực sản xuất. Kết quả kinh tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ lựa chọn giống cây, kỹ thuật chăm sóc đến khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Tại khu Đèo Mương 1, xã Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, ông Hà Tiến Giảng phát triển mô hình kinh tế tổng hợp trên hơn 3ha đất đồi. Diện tích này được sử dụng để trồng các loại cây nguyên liệu như keo, quế, bồ đề. Dưới chân đồi, gia đình tổ chức chăn nuôi với gần 20 con bò và hơn 10 con dê.

Theo Ngân hàng Chính sách xã hội, trước khi phát triển được mô hình trên, gia đình ông Giảng từng gặp nhiều khó khăn do thiếu vốn đầu tư. Sinh kế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, nguồn thu hạn chế, khả năng tích lũy thấp. Khi tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách, gia đình có điều kiện mua thêm cây giống, con giống, mở rộng sản xuất và từng bước trang bị máy móc phục vụ lao động.

Trên diện tích đất đồi sẵn có, gia đình ông Giảng kết hợp trồng rừng với chăn nuôi để hình thành nhiều hoạt động sản xuất. Cây lâm nghiệp có chu kỳ sinh trưởng dài, trong khi chăn nuôi có thể mang lại nguồn thu theo từng thời điểm phù hợp với đặc điểm vật nuôi. Cách tổ chức này giúp hộ gia đình khai thác đất đai, phân bổ sức lao động và chủ động hơn trong sản xuất. Mô hình của gia đình ông Giảng đã phát triển ổn định hơn so với thời kỳ thiếu vốn.

Một mô hình phát triển khác tại thôn Đông Thịnh, xã Văn Miếu là trường hợp anh Hà Tuyên xây dựng mô hình kinh tế tổng hợp trên diện tích hơn 3ha. Thay vì tiếp tục trồng rừng nguyên liệu theo chu kỳ ngắn, anh lựa chọn chuyển hơn 2ha sang trồng cây gù hương, hướng tới phát triển rừng gỗ lớn.

Để thực hiện phương án này, anh Hà Tuyên tiếp cận khoản vay ưu đãi 100 triệu đồng từ chương trình cho vay hộ gia đình sản xuất, kinh doanh vùng khó khăn. Nguồn vốn được sử dụng đầu tư cây giống và chăm sóc rừng trong những năm đầu, giai đoạn cây trồng chưa mang lại nguồn thu từ khai thác.

Bên cạnh diện tích rừng gỗ lớn, anh phát triển chăn nuôi hươu lấy nhung, lợn rừng, gà ri và nuôi cá. Việc kết hợp nhiều loại cây trồng, vật nuôi nhằm tận dụng điều kiện đất đai, phân bổ thời gian lao động và hình thành những nguồn thu khác nhau trong quá trình chờ rừng sinh trưởng.

Trường hợp của anh Hà Tuyên cho thấy yêu cầu lựa chọn thời hạn vay phù hợp với chu kỳ sản xuất. Đối với cây lâm nghiệp, người dân cần nguồn lực để mua giống, chăm sóc và bảo vệ rừng trong nhiều năm trước khi có thể khai thác. Khoản vay có thời hạn phù hợp giúp hộ gia đình chủ động hơn trong kế hoạch đầu tư, hạn chế áp lực thu hồi vốn quá sớm.

Bốn câu chuyện tại các xã: Sông Lô, Cao Phong, Tân Sơn và Văn Miếu phản ánh những cách sử dụng vốn tín dụng chính sách khác nhau. Gia đình bà Bùi Thị Bang lựa chọn chăn nuôi bò sinh sản để tạo nguồn thu. Gia đình ông Đào Duy Phúc sử dụng vốn bổ sung một hạng mục cần thiết trong quá trình tái đầu tư vườn cam. Ông Hà Tiến Giảng phát triển mô hình trồng rừng kết hợp chăn nuôi. Anh Hà Tuyên hướng đến rừng gỗ lớn và đa dạng hóa hoạt động kinh tế trên đất đồi.

Mỗi mô hình có quy mô, thời gian đầu tư và kết quả khác nhau, nhưng đều cho thấy mối liên hệ giữa nguồn vốn vay với điều kiện sản xuất cụ thể. Đối với người dân nông thôn, đặc biệt tại các xã miền núi tỉnh Phú Thọ, đất đai, kinh nghiệm và sức lao động là những nguồn lực quan trọng. Khi được bổ sung vốn phù hợp, các hộ gia đình có thêm điều kiện khai thác lợi thế sẵn có, phát triển sản xuất và cải thiện thu nhập.

Các mô hình cũng phản ánh mối quan hệ giữa phát triển sinh kế và duy trì việc làm tại chỗ. Khi hộ gia đình mở rộng chăn nuôi, trồng trọt hoặc phát triển kinh tế tổng hợp, các thành viên có thêm điều kiện tham gia lao động sản xuất, duy trì công việc và tạo nguồn thu ngay tại địa phương.

Để những mô hình sinh kế phát triển lâu dài, nguồn vốn tín dụng cần được sử dụng phù hợp với nhu cầu thực tế và khả năng quản lý của từng hộ. Việc lựa chọn giống cây, con giống, áp dụng kỹ thuật, phòng chống dịch bệnh và tìm kiếm thị trường tiêu thụ có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả sản xuất. Đối với những ngành nghề có chu kỳ thu hồi vốn dài, khả năng cân đối chi phí và duy trì nguồn thu trong thời gian đầu tư càng cần được quan tâm.

Chỉ thị số 39-CT/TW, ngày 30/10/2024 của Ban Bí thư về nâng cao hiệu quả tín dụng chính sách xã hội trong giai đoạn mới, tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò của nguồn vốn chính sách trong thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an sinh. Tại tỉnh Phú Thọ, những mô hình sản xuất được hình thành, phát triển từ nguồn vốn vay cho thấy hiệu quả của chính sách có thể được nhận diện cụ thể qua sự thay đổi trong hoạt động kinh tế của từng gia đình./.

Lưu Nga