Lào Cai nâng cao hiệu lực, hiệu quả hệ thống chính trị, xây dựng cấp xã thành trung tâm vận hành mới ở cơ sở

Chủ trương đúng đắn, cách làm linh hoạt

Lào Cai là tỉnh miền núi, biên giới, có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, dân cư phân tán, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao đã tạo ra không ít khó khăn trong quản lý và cung ứng dịch vụ công. Sau khi thực hiện hợp nhất địa giới hành chính của 2 tỉnh Lào Cai và Yên Bái thành tỉnh Lào Cai và triển khai mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã), Lào Cai đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc phương thức quản lý, điều hành để bảo đảm thông suốt, hiệu quả.

Sau sắp xếp, tỉnh kết thúc hoạt động của 18 đơn vị hành chính cấp huyện; sắp xếp từ 319 xã, phường, thị trấn xuống còn 99 xã, phường, giảm 220 đơn vị cấp xã, tương đương gần 69%; đồng thời giảm 292 đầu mối cơ quan, đơn vị. 100% cơ quan, đơn vị cấp tỉnh và cấp xã được kiện toàn các chức danh lãnh đạo, quản lý chủ chốt; 100% bí thư cấp ủy cấp xã và chủ nhiệm ủy ban kiểm tra cấp xã được bố trí không phải người địa phương.

Việc kết thúc hoạt động của cấp huyện khiến cấp xã trở thành cấp trực tiếp gần dân nhất, đồng thời đảm nhận nhiều nhiệm vụ vốn trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện. Điều này đòi hỏi phải nâng cao toàn diện năng lực của hệ thống chính trị ở cơ sở, từ tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ đến phương thức hoạt động và cơ chế phối hợp.

Trên cơ sở quán triệt sâu sắc chỉ đạo của Trung ương, Lào Cai đã xác định rõ mục tiêu: xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đồng thời đưa cấp xã trở thành trung tâm điều hành, tổ chức thực thi chính sách và phục vụ Nhân dân.

Theo đó, tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp:

- Sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, rõ chức năng, nhiệm vụ. Các cơ quan, đơn vị cấp xã được tổ chức lại theo hướng đa chức năng, liên thông, giảm chồng chéo.

- Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho cấp xã đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát. Nhiều nhiệm vụ về quản lý đất đai, xây dựng, an sinh xã hội, giải quyết thủ tục hành chính được giao trực tiếp cho cấp xã.

- Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ở cơ sở, tăng cường vai trò của cấp ủy trong định hướng, giám sát, đồng thời phát huy tính chủ động của chính quyền.

- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng chính quyền số, nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến, giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn.

Xây dựng cấp xã - trung tâm vận hành mới ở cơ sở

Điểm nhấn quan trọng trong quá trình đổi mới của Lào Cai là việc xác lập vai trò trung tâm của cấp xã trong hệ thống vận hành ở cơ sở. Không chỉ là cấp thực thi, cấp xã giờ đây trở thành nơi tích hợp nhiều chức năng: quản lý, điều hành, cung ứng dịch vụ và kết nối với người dân.

Thứ nhất, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Tỉnh đặc biệt chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ theo hướng đa năng, chuyên nghiệp. Cán bộ cấp xã không chỉ nắm vững chuyên môn mà còn phải có kỹ năng quản lý, điều hành, ứng dụng công nghệ và giao tiếp với người dân.

Theo báo cáo của Tỉnh ủy Lào Cai, từ ngày 01/7/2025 đến nay, tỉnh tổ chức 258 lớp đào tạo, bồi dưỡng cho 25.878 lượt cán bộ, công chức, viên chức; điều động, tăng cường, biệt phái 147 cán bộ, công chức, viên chức từ cấp tỉnh về cấp xã để hỗ trợ cơ sở trong giai đoạn đầu vận hành. Tỉnh xác định cán bộ là khâu then chốt của vận hành mô hình mới, nhất là cán bộ cấp xã. Việc bố trí cán bộ cơ bản bám sát yêu cầu nhiệm vụ, địa bàn, lĩnh vực; đồng thời chuẩn bị thí điểm đánh giá cán bộ, công chức theo KPI, gắn kết quả thực hiện nhiệm vụ với sản phẩm, tiến độ, chất lượng và mức độ hài lòng của người dân, tổ chức.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế vận hành liên thông. Các quy trình giải quyết công việc được chuẩn hóa, rút ngắn thời gian, giảm thủ tục. Mô hình “một cửa”, “một cửa liên thông” được nâng cấp, gắn với chuyển đổi số, giúp cấp xã xử lý hiệu quả khối lượng công việc ngày càng lớn.

Thứ ba, phát huy dân chủ cơ sở. Cấp xã trở thành nơi trực tiếp lắng nghe, tiếp thu và giải quyết kiến nghị của Nhân dân. Các cơ chế đối thoại, tiếp công dân, giám sát cộng đồng được thực hiện thường xuyên, góp phần tăng cường niềm tin của người dân đối với chính quyền.

Thứ tư, gắn kết phát triển kinh tế - xã hội với quản trị địa phương. Cấp xã chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch phát triển, khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương, đặc biệt trong phát triển nông nghiệp, du lịch và kinh tế biên mậu.

Kết quả bước đầu và những chuyển biến rõ nét

Sau một thời gian triển khai, mô hình mới tại Lào Cai đã đạt được nhiều kết quả tích cực:

Bộ máy tinh gọn hơn, hoạt động hiệu quả hơn, giảm đáng kể tình trạng chồng chéo, trùng lặp chức năng.

Thời gian giải quyết thủ tục hành chính được rút ngắn, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp tăng lên rõ rệt.

Năng lực quản lý, điều hành của cấp xã được nâng cao, nhiều địa phương đã chủ động giải quyết tốt các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Sự đồng thuận xã hội được củng cố, Nhân dân tin tưởng hơn vào sự lãnh đạo của Đảng và hiệu quả quản lý của chính quyền.

Đặc biệt, việc đưa cấp xã trở thành trung tâm vận hành đã giúp giảm áp lực cho cấp tỉnh, đồng thời bảo đảm các quyết sách được triển khai nhanh chóng, sát thực tiễn.

Một số khó khăn, thách thức và giải pháp trọng tâm thời gian tới

Bên cạnh kết quả đạt được, Lào Cai cũng đối mặt với không ít khó khăn:

Một là, khung tổ chức cấp xã chưa phân hóa đủ theo quy mô, tính chất và điều kiện phát triển. Sau sắp xếp, quy mô các xã, phường chênh lệch rất lớn về diện tích, dân số, mức độ đô thị hóa, điều kiện hạ tầng, khả năng tự cân đối nguồn lực và khối lượng công việc phát sinh, nhưng khung tổ chức bộ máy, số lượng phòng chuyên môn và định mức biên chế cơ bản vẫn tương đối giống nhau. Ví dụ, phường Cam Đường có diện tích khoảng 59,9 km², dân số 67.877 người, là địa bàn đô thị có áp lực lớn về quy hoạch, đất đai, trật tự xây dựng, dân cư, dịch vụ công; xã A Mú Sung có diện tích 104,44 km² nhưng dân số chỉ 5.955 người, là xã biên giới, dân cư phân tán, đi lại khó khăn; xã Mậu A có diện tích 144,52 km², dân số 40.652 người, là xã trung tâm có quy mô dân số lớn, nhiều thôn, tổ dân phố; trong khi xã Tà Xi Láng là xã không thực hiện sắp xếp, có diện tích khoảng 88,54 km² dân số chỉ khoảng 2.441 người, dân cư thưa, giao thông khó khăn, yêu cầu quản lý cơ sở, tiếp cận người dân và cung ứng dịch vụ công rất khác biệt so với các phường đô thị và xã trung tâm. Thực tế này cho thấy cần tiếp tục phân loại cấp xã sâu hơn theo dân số, diện tích, mức độ đô thị hóa, số lượng thôn, tổ dân phố, quy mô thu ngân sách, khối lượng hồ sơ hành chính và yếu tố đặc thù về dân tộc, tôn giáo, biên giới, quốc phòng, an ninh để bố trí tổ chức bộ máy, biên chế và nguồn lực phù hợp.

Hai là, một số nội dung phân cấp, phân quyền chưa đi kèm đầy đủ nguồn lực và công cụ thực thi. Ở cấp xã, có 71 nhiệm vụ đã được phân cấp, phân quyền hoặc phân định thẩm quyền nhưng vẫn phải xin ý kiến cấp trên. Đáng chú ý, phân cấp, phân quyền chưa thật sự gắn chặt với nguyên tắc “nhiệm vụ đi đôi với nguồn lực”. Báo cáo của Tỉnh ủy Lào Cai cho thấy, hiện cấp tỉnh thực hiện 1.002 nhiệm vụ, 1.820 thủ tục hành chính. Khối lượng nhiệm vụ của UBND cấp xã tăng từ 136 lên 321 nhiệm vụ, tăng 185 nhiệm vụ, khoảng 136%; thủ tục hành chính cấp xã tăng từ 131 lên 313 thủ tục, tăng 182 thủ tục, khoảng 139%. Tuy nhiên, đối với 57 nhiệm vụ từ cấp tỉnh chuyển về cấp xã, đến nay tỉnh mới điều động, tăng cường, biệt phái được 147 cán bộ cấp tỉnh về hỗ trợ cấp xã. Nhiều nhiệm vụ thuộc các lĩnh vực khó như đất đai, xây dựng, quy hoạch, tài chính - kế hoạch, tư pháp, giáo dục, lao động - xã hội, tổ chức cán bộ, kiểm soát thủ tục hành chính nhưng chưa đi kèm đầy đủ thẩm quyền quyết định, quy trình nghiệp vụ, dữ liệu nền, phần mềm xử lý, kinh phí và cơ chế hướng dẫn chuyên môn thống nhất; do đó cấp xã vừa phải trực tiếp xử lý công việc, vừa phải xin ý kiến cấp trên, ảnh hưởng đến tính chủ động và tiến độ giải quyết công việc.

 Ba là, năng lực thực thi của cấp xã chưa đồng đều, một số lĩnh vực thiếu cán bộ chuyên sâu Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã cơ bản được hình thành từ đội ngũ cấp xã trước đây, nay phải tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ vốn thuộc cấp huyện, trong khi năng lực thực thi giữa các địa bàn, lĩnh vực chưa đồng đều. Khối chính quyền cấp xã được giao 4.398 biên chế nhưng hiện có 3.703 người, thiếu 695 người, khoảng 15,8%; riêng công chức chuyên môn, nghiệp vụ cấp xã được giao 2.889 biên chế, hiện có 2.622 người, thiếu 267 người, khoảng 9,2%. Trong 2.622 công chức chuyên môn cấp xã hiện có, chỉ có 552 người từ cấp tỉnh, cấp huyện cũ, chiếm 21,05%; còn lại 2.008 người, chiếm 76,6%, chủ yếu là cán bộ, công chức cấp xã trước đây. Một số lĩnh vực chuyên sâu còn thiếu cán bộ và nguồn cán bộ từ cấp tỉnh, cấp huyện cũ chuyển về còn ít: nông nghiệp và môi trường hiện có 355/452 công chức, thiếu 97 người, chỉ có 74 người từ cấp tỉnh, cấp huyện cũ; xây dựng có 145/184 công chức, thiếu 39 người, chỉ có 68 người từ cấp tỉnh, cấp huyện cũ; toàn tỉnh mới 164 có 58 cán bộ có chuyên môn CNTT, còn thiếu khoảng 163 người so với nhu cầu. Trong khi đó, cấp xã đã tiếp nhận 533.405 hồ sơ thủ tục hành chính, đã giải quyết 525.177 hồ sơ; vẫn còn 7.390 hồ sơ đã giải quyết quá hạn và 752 hồ sơ đang giải quyết quá hạn, tập trung ở các lĩnh vực phát sinh thường xuyên như chứng thực, hộ tịch, đất đai, thành lập và hoạt động doanh nghiệp, bảo trợ xã hội. Điều này tạo áp lực lớn cho đội ngũ công chức chuyên môn, nhất là ở các lĩnh vực đất đai, xây dựng, nông nghiệp - môi trường, tư pháp, tài chính - kế hoạch, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số.

Bốn là, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, gây khó khăn trong thực hiện chuyển đổi số. Toàn tỉnh còn 22 thôn chưa tiếp cận được internet băng rộng cố định, 04 thôn lõm sóng, 02 thôn trắng sóng di động hoàn toàn và 35 thôn chưa có điện lưới quốc gia. Nguồn lực chuyển đổi số cấp xã chưa theo kịp yêu cầu phân cấp. Khối UBND cấp xã chưa được giao biên chế riêng về công nghệ thông tin; hiện mới có 58 cán bộ có chuyên môn CNTT, còn thiếu khoảng 163 người so với nhu cầu. Trong khi đó, cấp xã trực tiếp xử lý 314 thủ tục hành chính, tiếp nhận khối lượng lớn hồ sơ trực tuyến, sử dụng chữ ký số, khai thác dữ liệu số và vận hành các phần mềm chuyên ngành. Nếu không bổ sung kịp thời nhân lực CNTT, thiết bị, phần mềm dùng chung, dữ liệu nền và kinh phí chuyển đổi số, cấp xã khó đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại, an toàn thông tin và phục vụ người dân, doanh nghiệp trên môi trường số.

Để tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả hệ thống chính trị và phát huy vai trò của cấp xã, Lào Cai xác định một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm:

- Tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế phân cấp, phân quyền, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

- Đầu tư mạnh mẽ cho nguồn nhân lực, đặc biệt là cán bộ cấp xã, cả về số lượng và chất lượng.

- Đẩy nhanh chuyển đổi số, xây dựng nền tảng quản trị hiện đại, kết nối đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở.

- Tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện, xử lý những bất cập trong quá trình thực hiện.

- Phát huy vai trò của Nhân dân, coi người dân là trung tâm, là chủ thể trong quá trình phát triển.

Thực tiễn triển khai tại Lào Cai cho thấy, việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hệ thống chính trị gắn với xây dựng cấp xã thành trung tâm vận hành mới ở cơ sở là hướng đi đúng đắn, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Dù còn nhiều khó khăn, thách thức, nhưng với quyết tâm chính trị cao, cách làm bài bản và sự đồng thuận của Nhân dân, Lào Cai đang từng bước khẳng định mô hình mới, góp phần cung cấp những kinh nghiệm quý báu cho quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị ở Việt Nam.

Minh Huệ