Trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn - nguyên tắc nền tảng trong trả lương
Bộ luật Lao động năm 2019 dành Chương VI quy định về tiền lương, trong đó bao quát từ khái niệm và cơ cấu tiền lương, mức lương tối thiểu, thang lương, bảng lương, định mức lao động đến nguyên tắc, hình thức, kỳ hạn trả lương, làm thêm giờ, làm việc ban đêm, tạm ứng và khấu trừ tiền lương.
Điều 90 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định: Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác.
Như vậy, quyền thỏa thuận về tiền lương của các bên luôn gắn với giới hạn tối thiểu do pháp luật quy định.
Từ ngày 01/01/2026, mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động được thực hiện theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP ngày 10/11/2025 của Chính phủ quy định mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động. Theo đó, mức lương tối thiểu tháng theo bốn vùng lần lượt là 5.310.000 đồng, 4.730.000 đồng, 4.140.000 đồng và 3.700.000 đồng/tháng; mức lương tối thiểu giờ tương ứng là 25.500 đồng, 22.700 đồng, 20.000 đồng và 17.800 đồng/giờ. Đây là căn cứ để người sử dụng lao động rà soát mức lương thỏa thuận, thang lương, bảng lương và quy chế trả lương theo địa bàn áp dụng.
Điều 94 Bộ luật Lao động năm 2019, đặt ra nguyên tắc trả lương. Theo đó, người sử dụng lao động phải trả lương trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn. Trường hợp người lao động không thể trực tiếp nhận lương, tiền lương có thể được trả cho người được ủy quyền hợp pháp. Ba yêu cầu này tạo thành chuẩn mực xuyên suốt: trả đúng người có quyền hưởng, thanh toán đủ các khoản theo thỏa thuận và pháp luật, đồng thời bảo đảm kỳ trả lương đã xác định.
Khoản 2 Điều 94 còn bảo vệ quyền tự quyết chi tiêu của người lao động. Người sử dụng lao động không được hạn chế hoặc can thiệp vào quyền sử dụng tiền lương, không được ép buộc người lao động dùng lương để mua hàng hóa hoặc sử dụng dịch vụ của mình hay của đơn vị được chỉ định. Quy định này khẳng định tiền lương sau khi thanh toán thuộc quyền định đoạt của người lao động.
Hình thức trả lương linh hoạt nhưng phải minh bạch
Điều 96 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định, các bên có thể thỏa thuận trả lương theo thời gian, theo sản phẩm hoặc theo khoán; Điều 54 Nghị định số 145/2020/NĐ-CP ngày 14/12/2020 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động hướng dẫn cụ thể cách xác định từng hình thức. Tiền lương theo thời gian căn cứ vào thời gian làm việc theo tháng, tuần, ngày hoặc giờ; tiền lương theo sản phẩm căn cứ vào số lượng, chất lượng sản phẩm theo định mức lao động và đơn giá sản phẩm; tiền lương khoán căn cứ vào khối lượng, chất lượng công việc và thời gian hoàn thành. Sự linh hoạt này cho phép lựa chọn cách trả lương phù hợp với tính chất công việc và phương thức tổ chức lao động.

Tuy nhiên, linh hoạt về hình thức không làm giảm yêu cầu minh bạch. Theo Điều 95 Bộ luật lao động năm 2019, người sử dụng lao động phải trả lương căn cứ vào tiền lương đã thỏa thuận, năng suất lao động và chất lượng thực hiện công việc. Mỗi lần trả lương phải thông báo bảng kê, trong đó thể hiện rõ tiền lương, tiền lương làm thêm giờ, tiền lương làm việc vào ban đêm và nội dung, số tiền bị khấu trừ nếu có. Bảng kê là căn cứ trực tiếp để người lao động đối chiếu giữa thỏa thuận và số tiền thực nhận.
Tiền lương có thể được trả bằng tiền mặt hoặc qua tài khoản cá nhân của người lao động mở tại ngân hàng. Trường hợp trả qua tài khoản, người sử dụng lao động phải chịu các loại phí liên quan đến việc mở tài khoản và chuyển tiền lương. Quy định này vừa tạo điều kiện cho phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, vừa bảo đảm người lao động không phải gánh chi phí phát sinh từ phương thức trả lương do người sử dụng lao động áp dụng.
Kỳ hạn trả lương phải rõ ràng, ổn định và có tính chu kỳ
Điều 97 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định, kỳ hạn trả lương tương ứng với từng hình thức hưởng lương. Người hưởng lương theo giờ, ngày hoặc tuần được trả sau giờ, ngày hoặc tuần làm việc; nếu hai bên thỏa thuận trả gộp thì không quá 15 ngày phải trả gộp một lần. Người hưởng lương tháng được trả một tháng một lần hoặc nửa tháng một lần; thời điểm trả lương do hai bên thỏa thuận nhưng phải được ấn định vào một thời điểm có tính chu kỳ. Người hưởng lương theo sản phẩm hoặc theo khoán được trả theo thỏa thuận; nếu công việc kéo dài nhiều tháng thì hằng tháng được tạm ứng tiền lương theo khối lượng công việc đã thực hiện.
Tính chu kỳ của kỳ trả lương là yếu tố quan trọng để bảo đảm nguyên tắc trả đúng hạn. Kỳ hạn không chỉ cần được ghi nhận trong hợp đồng lao động hoặc quy chế trả lương mà còn phải được thực hiện ổn định, giúp người lao động chủ động dự liệu thời điểm nhận thu nhập và giúp người sử dụng lao động chuẩn hóa quy trình thanh toán.
Bộ luật Lao động chỉ cho phép chậm trả trong trường hợp vì lý do bất khả kháng mà người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn không thể thanh toán đúng hạn; thời gian chậm không được quá 30 ngày. Nếu chậm từ 15 ngày trở lên, người sử dụng lao động phải đền bù cho người lao động một khoản tiền ít nhất bằng tiền lãi của số tiền trả chậm, tính theo lãi suất huy động tiền gửi có kỳ hạn một tháng do ngân hàng nơi người sử dụng lao động mở tài khoản trả lương công bố tại thời điểm trả lương. Quy định này đặt ra giới hạn rõ ràng đối với việc chậm lương và gắn trách nhiệm tài chính với thời gian chậm thanh toán.
Khấu trừ tiền lương phải đúng căn cứ và trong giới hạn pháp luật
Một nội dung quan trọng của cơ chế bảo đảm thanh toán lương là giới hạn quyền khấu trừ của người sử dụng lao động. Theo Điều 102 Bộ luật Lao động năm 2019, người sử dụng lao động chỉ được khấu trừ tiền lương để bồi thường thiệt hại do người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị, tài sản theo Điều 129; đồng thời, người lao động có quyền được biết lý do khấu trừ.
Mức khấu trừ tiền lương hằng tháng không được vượt quá 30% tiền lương thực trả hằng tháng của người lao động sau khi trích nộp bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Giới hạn 30% là mức trần của việc khấu trừ khi đã có căn cứ hợp pháp, không phải quyền khấu trừ mặc nhiên trong mọi trường hợp. Do đó, trước khi khấu trừ, người sử dụng lao động phải xác định rõ căn cứ, trách nhiệm bồi thường và thông báo để người lao động biết.
Điều 129 quy định trường hợp người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị hoặc có hành vi gây thiệt hại tài sản thì phải bồi thường theo pháp luật hoặc nội quy lao động. Nếu gây thiệt hại không nghiêm trọng do sơ suất, với giá trị không quá 10 tháng lương tối thiểu vùng áp dụng tại nơi làm việc, người lao động phải bồi thường nhiều nhất 03 tháng tiền lương và được khấu trừ hằng tháng theo Điều 102 Bộ luật Lao động năm 2019. Sự kết hợp giữa căn cứ bồi thường và giới hạn khấu trừ giúp bảo đảm trách nhiệm vật chất được thực hiện nhưng không làm mất toàn bộ nguồn thu nhập của người lao động trong một kỳ lương.
Bảo đảm thanh toán lương gắn với xây dựng quan hệ lao động ổn định
Các quy định về tiền lương tại Chương VI trong Bộ luật Lao động năm 2019 và Chương VI của Nghị định số 145/2020/NĐ-CP cho thấy pháp luật về tiền lương được thiết kế theo hướng vừa tôn trọng quyền thỏa thuận, vừa đặt ra các chuẩn mực bắt buộc về mức sàn, tính minh bạch, kỳ hạn và giới hạn khấu trừ. Đây là cơ sở để cân bằng quyền, nghĩa vụ của các bên và hạn chế tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng lao động.
Đối với người sử dụng lao động, yêu cầu thiết thực là thường xuyên rà soát hợp đồng lao động, thang lương, bảng lương, định mức lao động và quy chế trả lương; xác định rõ mức lương, hình thức, kỳ hạn, phương thức thanh toán; cung cấp bảng kê đầy đủ và kiểm soát căn cứ khấu trừ. Việc cập nhật mức lương tối thiểu theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP cần được thực hiện đồng bộ với các thỏa thuận và quy chế tiền lương đang áp dụng.
Trong điều kiện phương thức tổ chức lao động và thanh toán ngày càng đa dạng, ba yêu cầu trực tiếp, đầy đủ và đúng hạn vẫn là nền tảng của cơ chế trả lương. Sự linh hoạt về hình thức phải đi cùng minh bạch về cách tính và kỳ hạn; việc khấu trừ phải đúng căn cứ và không vượt giới hạn pháp luật. Thực hiện đầy đủ các yêu cầu này góp phần bảo đảm quyền hưởng lương của người lao động, nâng cao trách nhiệm tuân thủ của người sử dụng lao động và xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định./.
Lưu Nga
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả